Co oznaczają leukocyty w moczu i jak obniżyć ich poziom?

Białe krwinki (leukocyty) to komórki krwi, które stanowią obronę przeciwko szkodliwym cząsteczkom i chorobotwórczym patogenom. W niektórych sytuacjach leukocyty migrują z krwi do innych narządów i układów ciała. Zdarza się, że leukocyty są wykrywane w próbce podczas badania ogólnego moczu. Z artykułu dowiesz się, o czym świadczy obecność leukocytów w moczu.

Czym jest leukocyturia?

Leukocyturia jest terminem medycznym odnoszącym się do zwiększonej liczby leukocytów (białych krwinek) w moczu. Obecność większej ilości krwinek białych w osadzie moczu, niż zakłada to laboratoryjna norma, jest nieprawidłowością, której przyczynę należy określić.

Oto kilka ciekawostek dotyczących leukocyturii:

1. Leukocyturia występująca wraz z bakteriurią (obecnością bakterii w próbce moczu) świadczy o zakażeniu układu moczowego (ZUM).
2. Bardzo duża ilość leukocytów w moczu, która prowadzi do zmętnienia próbki, nazywana jest ropomoczem. 
3. Jałowy ropomocz to sytuacja, w której leukocyturii towarzyszy ujemny wynik posiewu moczu. Należy pamiętać, że nie zawsze wyklucza to infekcję dróg moczowych.

Skąd się biorą leukocyty w moczu?

Za pojawienie się leukocytów w moczu odpowiedzialnych jest kilka mechanizmów.

Leukocyty krwi (np. neutrofile) muszą pokonać barierę kłębuszków nerkowych i zostać „przefiltrowane” do moczu. Kłębuszki nerkowe są zwykle tak szczelne, że nie przepuszczają żadnych komórek. Jeśli jednak w drogach moczowych pojawia się stan zapalny, to wydzielane wówczas cytokiny (specjalne substancje chemiczne) nawołują komórki odpornościowe do tego miejsca. Na krótki czas przepuszczalność przez kłębuszki nerkowe zmienia się i leukocyty wędrują do moczu.

Makrofagi, czyli komórki powstałe z leukocytów, które opuściły krew i trafiły do tkanek, często bytują w błonie podśluzowej narządów układu moczowego. Gdy dostają sygnał o obecności stanu zapalnego, dochodzi do ich aktywacji i migracji do dróg moczowych.

Jaka jest norma leukocytów w moczu?

Obecność leukocytów w moczu zwykle jest oceniana w badaniu mikroskopowym osadu moczu i w teście paskowym na obecność leukocytów.

Badanie mikroskopowe osadu moczu to jedno z najczęściej wykonywanych badań w diagnostyce moczu. Badanie polega na tym, że osad z próbki moczu nakłada się na szkiełko mikroskopowe. Taki preparat jest następnie oceniany przez doświadczonego analityka. Liczba krwinek białych nie powinna przekraczać 5 w polu widzenia (< 5 leukocytów wpw). Na podstawie badania nie można ustalić, z jakiego odcinka dróg moczowych pochodzą leukocyty.

Czasem w badaniu osadu moczu wykrywane są wałeczki leukocytarne, czyli cylindryczne twory zbudowane z leukocytów i białek. Takie cząstki powstają w efekcie przeciskania się przez kanaliki nerkowe. Prawidłowo wałeczki leukocytarne są nieobecne w osadzie moczu.

Testy paskowe na obecność leukocytów wykrywają aktywność enzymu esterazy leukocytów. Normą w tym badaniu jest całkowity brak leukocytów (wynik oznaczony jako „ – ” lub „nieobecny”). Pozytywny wynik zwykle jest oznaczany plusami i im większa liczba plusów, tym większa liczba leukocytów w próbce moczu. Zaletą testów paskowych jest bardzo szybki wynik i możliwość samodzielnego wykonania testu w domu – test można kupić w aptece. Ze względu na możliwość wyników fałszywie dodatnich pozytywny wynik testu paskowego jest wskazaniem do analizy osadu moczu.

Co oznaczają podwyższone leukocyty w moczu?

Jakie są przyczyny wysokich leukocytów w moczu?

• Infekcje dróg moczowych – przede wszystkim bakteryjne zapalenie pęcherza moczowego, nerek, cewki moczowej. Leukocyturia występuje wówczas z objawami dyzurycznymi i znamienną bakteriurią.
• Atypowe zakażenia układu moczowego – wirusowe, grzybicze, gruźlicze, pasożytnicze (np. rzęsistek pochwowy), zakażenie bakteriami atypowymi przenoszone najczęściej drogą płciową (np. rzeżączka, zakażenie chlamydiowe). W tych przypadkach leukocyturii nie towarzyszy wzrost bakterii w posiewie moczu.
• Kamica układu moczowego – jałowa leukocyturia może pojawić się jako efekt odczynu zapalnego na obecność złogów (kamieni nerkowych) w drogach moczowych.
• Nowotwory układu moczowego – może im towarzyszyć jałowa leukocyturia.
• Choroby nerek – np. kłębuszkowe zapalenie nerek, nieinfekcyjne cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek.
• Wady układu moczowego, które utrudniają odpływ moczu, np. zwężenie połączenia miedniczkowo-moczowodowego.
• Choroby prostaty, np. zapalenie prostaty.
• Zabiegi urologiczne, cewnikowanie pęcherza moczowego – w wyniku podrażnienia śluzówki dróg moczowych dochodzi do powstania niewielkiego miejscowego stanu zapalnego, co może powodować wzrost leukocytów w moczu.

Dodatnie leukocyty w moczu mogą towarzyszyć także niektórym stanom zapalnym układu pokarmowego i rozrodczego oraz niewydolności serca.

W przypadku podwyższonych leukocytów w moczu zawsze trzeba wykluczyć możliwość nieprawidłowego pobrania moczu lub zanieczyszczenia próbki moczy upławami z dróg rodnych u kobiet.

Sprawdź popularne kategorie

Jaki poziom leukocytów w moczu jest niebezpieczny?

Obecność leukocytów w moczu wykraczająca poza normy ustalone przez dane laboratorium jest zawsze nieprawidłowością, którą należy skonsultować z lekarzem. Kiedy za dużo leukocytów w moczu powinno skłonić do szczególnie szybkiej wizyty u lekarza?

• Leukocyturii towarzyszy bakteriuria i erytrocyturia (obecność krwinek czerwonych w próbce moczu).
• Odczuwasz ból w okolicy lędźwiowej.
• Masz objawy zakażenia dróg moczowych, np. ból i pieczenie podczas oddawania moczu, ból w dolnej części brzucha.
• Masz gorączkę.
• W ostatnim czasie schudłeś, chociaż nie miałeś takiego zamiaru.

Jak obniżyć leukocyty w moczu?

Jak pozbyć się leukocytów w moczu? Najskuteczniejszym sposobem jest odnalezienie przyczyny leukocyturii i jej wyeliminowanie. W przypadku chorób zapalnych konieczne jest stosowanie leków na zapalenie pęcherza (głównie antybiotyki), w przypadku kamicy – rozkruszanie kamieni oraz leczenie przeciwbólowe i rozluźniające mięśniówkę dróg moczowych, a w przypadku nowotworów – specjalistyczne leczenie celowane.

Bardzo ważne jest stosowanie się do zaleceń lekarskich co do przyjmowania leków i suplementów, ale także diety i stylu życia. Szczególną uwagę zwraca się na utrzymywanie higieny okolicy miejsc intymnych oraz spożywanie dużej ilości wody.

Częstym błędem jest niedokończenie antybiotykoterapii przez pacjentów w przypadku infekcji dróg moczowych. Może to skutkować szybkim nawrotem zapalenia, a co za tym idzie, także leukocyturii.

Podsumowanie

Leukocyturia jest częstym znaleziskiem w badaniu ogólnym moczu. Jeśli próbka moczu została pobrana prawidłowo i nie została zanieczyszczona podczas transportu do laboratorium, to wykrycie leukocytów w moczu powinno być skonsultowane z lekarzem. Za leukocyturią stoi cały szereg przyczyn. Część z nich jest dość prostych do zidentyfikowania, ale zdarzają się przypadki trudne i wymagające współpracy wielu specjalistów. Ważne, żeby nie bagatelizować wyników badań laboratoryjnych oraz obserwować swoje ciało pod kątem wszelkich niepokojących objawów.

Źródła:

1. Szczeklik A., Gajewski P. (red.), Interna Szczeklika 2023, Wydawnictwo Medycyna Praktyczna, Kraków, 2023
2. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria I, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
3. Abraham S.N., Miao Y., The nature of immune responses to urinary tract infections, Nature Reviews Immunology, 2015, https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4926313/, [dostęp: 19.06.2025 r.]
4. Koźmińska E.M., Leukocyturia, Medycyna Po Dyplomie, Nefrologia, 2020, https://podyplomie.pl/medycyna/34140,leukocyturia?srsltid=AfmBOoqBrGYgXv14DlxTZHzSOkjRqdEtIeaalDOPGj_epMBSbVVjh0eP, [dostęp: 19.06.2025 r.]
5. Tomasik J., Zastosowanie testów paskowych do badania moczu u dzieci z podejrzeniem zakażenia układu moczowego, https://www.mp.pl/pediatria/praktyka-kliniczna/badania-laboratoryjne/311225,zastosowanie-testow-paskowych-do-badania-moczu-u-dzieci-z-podejrzeniem-zakazenia-ukladu-moczowego, [dostęp: 19.06.2025 r.]