Suplementacja witaminy D u osób starszych – jaką wybrać i w jakich dawkach podawać?

Niedobór witaminy D to poważny problem na całym świecie. W populacji polskich seniorów aż 9 na 10 osób wykazuje jej niskie stężenie, co może skutkować poważnymi konsekwencjami zdrowotnymi. Z tego względu rekomenduje się suplementację tego związku u osób starszych. Dowiedz się, jakie znaczenie ma witamina D i jak powinna wyglądać jej suplementacja w przypadku seniorów!

Suplementacja witaminy D u osób starszych – dlaczego jest ważna?

Witamina D nie bez powodu nazywana jest „eliksirem życia” – należy do grupy związków niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania wielu układów organizmu. Jest zaangażowana w liczne procesy fizjologiczne, m.in:

• Reguluje homeostazę wapniowo-fosforanową,
• Wpływa pozytywnie na system nerwowy i pracę układu mięśniowego,
• Utrzymuje właściwe stężenie wapnia i fosforu,
• Wspiera działanie systemu odpornościowego,
• Zmniejsza stany zapalne skóry.

Badania naukowe udowodniły, że witamina D uczestniczy w procesach inicjujących niszczenie komórek nowotworowych. Największe znaczenie mają dwie postaci witaminy D – witamina D2 (ergokalcyferol) występująca w organizmach roślinnych i grzybach oraz witamina D3 (cholekalcyferol) naturalnie występująca w organizmach zwierzęcych. Substancje te w organizmie człowieka przechodzą wiele przemian, co skutkuje wytworzeniem czynnych metabolitów, które wywierają konkretny wpływ na komórki i tkanki.

Osoby w podeszłym wieku to grupa szczególnie narażona na ryzyko niedoborów witaminy D.

• Statystyki pokazują, że jej niski poziom stwierdza się u ok. 30% sprawnych seniorów. Natomiast u pensjonariuszy domów opieki i osób trwale niepełnosprawnych odsetek ten może wynosić nawet 80%.
• Jedną z potencjalnych przyczyn jest ograniczona wchłanialność substancji przez niską podaż minerałów, spożywanie zbyt małej ilości pokarmów oraz przewlekłe stosowanie leków, mających wpływ na przyswajanie wielu prozdrowotnych związków. Drugim równie ważnym czynnikiem jest pogorszenie syntezy witaminy D przez skórę. Osoby starsze unikają słońca, co wpływa na ograniczenie jej wytwarzania.
• Przewlekły niedobór witaminy D może prowadzić do wielu schorzeń.
• Niskie stężenie tego związku zwiększa się ryzyko rozwoju miażdżycy i cukrzycy.
• Jedną z konsekwencji są również zaburzenia struktury kości, osłabienie mięśni oraz osteoporoza. Schorzenie bardzo często idzie w parze z zaburzeniami równowagi. Czynniki te zwiększają ryzyko upadków, które mogą skutkować groźnymi złamaniami i niepełnosprawnością. Dlatego witamina D oraz leki i suplementy na osteoporozę chronią organizm seniora przed tym niebezpiecznym schorzeniem.

Jaka witamina D dla seniora?

Witaminę D można czerpać z dwóch źródeł.

• Pierwszym z nich i zarazem najbardziej wydajnym jest synteza w skórze na skutek ekspozycji na światło słoneczne. Proces jest w stanie pokryć aż 90% dziennego zapotrzebowania na tę substancję. Jednak w naszej szerokości geograficznej od września do kwietnia synteza naturalnej witaminy praktycznie nie zachodzi, dlatego jej dostarczenie drogą naturalną nie jest możliwe. 
• Drugą, mniej efektywną ścieżkę stanowi dieta (dostarcza ona zaledwie 10-20% dziennego zapotrzebowania organizmu na ten związek). Witamina D występuje w produktach spożywczych w ograniczonych ilościach. Głównym jej źródłem pokarmowym są:
• Tłuste ryby morskie (śledź, makrela, łosoś),
• Sery,
• Żółtka jaj,
• Wątróbka wołowa,
• Olej z wątroby dorsza.

W suplementacji i leczeniu niedoboru witaminy D w Polsce i w Europie najczęściej stosowany jest cholekalcyferol (D3).

W Polsce witamina D może być dostępna:

• W suplementach diety (od 400 do 2000 IU, zgodnie z Uchwałą nr 4/2019),
• W produktach leczniczych wydawanych bez recepty (OTC) do 4000 IU,
• Lekach wydawanych na receptę – 7000-30000 IU.

Jaka dawka witaminy D dla osób starszych?

Zgodnie z najnowszymi rekomendacjami suplementację witaminy D należy poprzedzić wcześniejszym pomiarem stężenia jej metabolitu wątrobowego 25-(OH)D w surowicy krwi. Polski Zespół Ekspertów we współpracy z Europejskim Towarzystwem Witaminy D opracował aktualne wytyczne suplementacji i leczenia witaminą D.

• Seniorzy powyżej 65 i do 75 lat oraz z uwagi na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej powinni suplementować witaminę D przez cały rok w dawce 1000-2000 IU/dobę, w przeliczeniu na masę ciała i szacowane spożycie witaminy D w diecie.
• Starsi seniorzy – powyżej 75 lat z uwagi na zmniejszoną skuteczność syntezy skórnej oraz obniżoną absorpcję z przewodu pokarmowego i zmieniony metabolizm witaminy D, muszą suplementować cholekalcyferol w dawce 2000-4000 IU/dobę również po uwzględnieniu masy ciała oraz podaży witaminy D w diecie.
• To o czym warto pamiętać i co podkreślają autorzy rekomendacji – w przypadku występowania nadwagi i otyłości, zazwyczaj wymagane jest wdrożenie podwójnej dawki witaminy D3.
• Jednak w każdym przypadku obowiązkowo należy skonsultować się z lekarzem. Tylko specjalista po zleceniu niezbędnych badań jest w stanie dobrać odpowiednią dawkę witaminy D w celu unormowania jej stężenia.

Aby suplementacja witaminą D przynosiła oczekiwane rezultaty, konieczne jest nie tylko stosowanie odpowiednio dobranej dawki, ale również przestrzeganie kilku zasad:

• Witaminę D warto przyjmować wraz z posiłkiem (najlepiej bogatym w zdrowe tłuszcze),
• Witaminę D warto łączyć z innymi witaminami. To nie jedyna substancja potrzebna do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Witaminy dla seniora, które należy suplementować to:

• Witamina K – wykazuje działanie przeciwkrwotoczne. Zmniejsza ryzyko zwapnień naczyń krwionośnych, co wpływa zapobiegawczo na wystąpienie miażdżycy,
• Witamina C – chroni organizm przed wolnymi rodnikami i zmniejsza uszkodzenia komórek powstałe w wyniku chorób i procesów starzenia.

• Najlepiej zażywać witaminę D o stałych porach dnia. Dzięki rutynie wykształca się nawyk codziennego spożywania. Oprócz tego zwiększa się skuteczność działania

Niektóre substancje i czynniki mogą mieć negatywny wpływ na przyswajalność witaminy D. Są nimi m.in. przyjmowanie niektórych leków, a także stosowanie niskotłuszczowej diety odchudzającej dla seniora. W wyniku tego może dochodzić do pogłębienia się niedoborów witamin. Aby temu zapobiec, zaleca się wprowadzenie diety lekkostrawnej dla osoby starszej oraz diety na osteoporozę, która jak najmniej będzie obciążała układ pokarmowy. Jadłospis powinien uwzględniać produkty bogate w wapń. Znajdziemy je w rybach, np. w szprotkach i sardynkach. Duża ilość wapnia ma również mleko oraz przetwory mleczne – jogurty, sery. Warto także postawić na zdrowe tłuszcze: oliwę z oliwek lub olej lniany.

Podsumowanie

Witamina D odgrywa szczególną rolę w organizmie ze względu na obniżanie ryzyka osteoporozy, zaburzeń funkcji poznawczych oraz prewencję upadków. Warto regularnie sprawdzać poziom jej stężenia we krwi u seniorów i przez cały rok dbać o właściwą suplementację.

Źródła:

1. Granda, A. Żyfka-Zagrodzińska i in., Witamina u osób starszych – funkcje, ryzyko niedoboru i wiedza seniorów, Kosmos problemy nauk biologicznych, https://kosmos.ptpk.org/index.php/Kosmos/article/view/2534/2522, [dostęp: 21.05.2023 r.]
2. Bieniek, A. Brończyk-Puzio i in., Witamina D – wskaźnik zdrowia u osób starszych w wybranych chorobach neurodegeneracyjnych, https://www.akademiamedycyny.pl/wp-content/uploads/2016/05/201401_Geriatria_007.pdf, [dostęp: 21.05.2023]
3. Kupisz-Urbańska, K. Galus, Epidemiologia niedoboru witaminy D u osób w podeszłym wieku – wybrane zagadnienia, Warszawski Uniwersytet Medyczny, https://gerontologia.org.pl/wp-content/uploads/2016/05/2011-01-7.pdf, [dostęp 21.05.2023]