Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) – kto i kiedy powinien z niej korzystać?

Przekwitanie (klimakterium) jest naturalnym okresem w życiu każdej kobiety. W tym czasie zmienia się gospodarka hormonalna, co wpływa nie tylko na niemożność zajścia w ciążę, ale także na funkcjonowanie całego organizmu. Okres przed i po menopauzie bywa wypełniony szeregiem dokuczliwych objawów, które może złagodzić hormonalna terapia zastępcza (HTZ).

W skrócie:

• Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) jest stosowana u kobiet, które borykają się z dokuczliwymi objawami menopauzy.
• Przed kwalifikacją do HTZ konieczna jest wnikliwa ocena wskazań i przeciwwskazań do leczenia.
• Forma przyjmowania HTZ jest uzależniona od preferencji pacjentki oraz od wskazań medycznych.

Co to jest hormonalna terapia zastępcza i na czym polega?

Hormonalna terapia zastępcza (HTZ) to leczenie stosowane w celu złagodzenia objawów okresu okołomenopauzalnego. HTZ ma za zadanie uzupełnianie niedoborów hormonalnych (estrogenu i progesteronu), których poziom spada w okresie menopauzy.HTZ jest także stosowana u kobiet cierpiących na hipogonadyzm (np. u kobiet z przedwczesną niewydolnością jajników).

Menopauza jest ostatnią miesiączką, po której przez 12 miesięcy nie występuje krwawienie miesiączkowe. Okres przed i po ostatniej miesiączce w życiu kobiety trwa łącznie około 6 lat (zwykle około 5 lat przed i około rok po ostatniej miesiączce) i występuje zwykle między 45. a 55. rokiem życia. Z wiekiem jajniki produkują coraz mniej estrogenów i progesteronu. Te zmiany hormonalne mogą pogarszać jakość życia kobiety. W walce z tymi problemami może pomagać HTZ.

Jakie korzyści zdrowotne przynosi stosowanie HTZ?

HTZ jest stosowana w celu opanowania objawów związanych ze spadkiem stężenia hormonów płciowych w okresie menopauzy. Postępowanie terapeutyczne ma na celu nie tylko zmniejszenie dokuczliwych objawów, ale także poprawę jakości życia kobiet w tym trudnym dla nich okresie. 

Oto problemy, związane z menopauzą, które może redukować hormonalna terapia zastępcza:

• uderzenia gorąca,
• nadmierne pocenie się,
• wahania nastroju, zwiększona pobudliwość, nerwowość,
• zaburzenia snu, zmęczenie, trudność z koncentracją, zawroty i bóle głowy,
• uczucie kołatania serca, zaburzenia rytmu serca,
• problemy ze skórą – ważna jest także wiedza o tym, jak pielęgnować skórę w trakcie menopauzy.

Hormonalna terapia zastępcza wpływa także na poprawę życia intymnego. Uzupełnianie niedoborów estrogenów zmniejsza suchość pochwy, co łagodzi dyskomfort i ból podczas współżycia. Zmniejsza się też ryzyko infekcji intymnych.

HTZ stosowana jest również jako prewencja osteoporozy u kobiet w okresie pomenopauzalnym. Substytucja estrogenów spowalnia utratę masy kostnej, co zmniejsza ryzyko osteoporozy i zapobiega patologicznym złamaniom.

Kobiety, które stosują dwuskładnikową terapię (estrogeny + progesteron) mają zmniejszone ryzyko raka endometrium oraz inwazyjnego raka okrężnicy.

U kogo warto stosować HTZ?

Nie każda kobieta odniesie takie same korzyści z przyjmowania hormonalnej terapii zastępczej. Decyzja o włączeniu leczenia jest zawsze indywidualną decyzją pacjentki i jej lekarza. Najbardziej zadowolone z działania HTZ będą kobiety, które:

• rozpoczęły terapię na wczesnych etapach klimakterium – najlepsze tzw. okno korzyści dla terapii to rozpoczęcie jej przed 60. rokiem życia lub w ciągu 10 lat od menopauzy (okno korzyści to optymalny czas na włączenie leczenia, kiedy to korzyści przeważają ryzyko ewentualnych powikłań),
• borykają się z nasilonymi objawami menopauzy,
• nie mają przeciwwskazań zdrowotnych do stosowania HTZ.

Jakie są rodzaje i formy podania hormonów?

Ze względu na zawartość hormonów w terapii, HTZ można podzielić na jedno- i dwuskładnikową.

Terapia estrogenowo-progestagenowa może być podawana w formie ciągłej lub sekwencyjnej.

Terapia ciągła polega na stałym, podawaniu leczenia dwuskładnikowego. Ze względu na to, że nie stosuje się przerw w leczeniu, w tym typie terapii nie występuje krwawienie. Terapia ciągła jest rekomendowana dla kobiet, które są co najmniej rok po menopauzie. Na początku leczenia mogą pojawić się plamienia.

Terapia sekwencyjna polega na przyjmowaniu estrogenu przez cały czas, a progesteronu przez kilkanaście dni w miesiącu. W trakcie tej terapii występuje regularne krwawienie lub plamienie. Jest ona dedykowana dla kobiet w okresie perimenopauzy lub tuż po menopauzie.

Jakie skutki uboczne może wywołać terapia hormonalna?

HTZ, tak samo jak każde leczenie farmakologiczne, może wiązać się z ryzykiem działań niepożądanych. Dla terapii estrogenami i progesteronem wyszczególniane są następujące możliwe skutki uboczne:

• zwiększone ryzyko chorób zakrzepowo-zatorowych (np. zakrzepica żył, udar mózgu),
• zwiększone ryzyko zapalenia pęcherzyka żółciowego,
• nieznacznie zwiększona zapadalność na raka piersi.

W badaniach nie zaobserwowano zwiększonego ryzyka raka piersi u kobiet stosujących wyłącznie terapię estrogenową.

Ryzyko powikłań terapii wzrasta wraz z długością stosowania leku i wiekiem pacjentki. Obecnie uważa się, że stosowanie HTZ ma niewielki lub żaden wpływ na wystąpienie powikłań sercowo-naczyniowych (np. choroby wieńcowej). Wnioski z najnowszych badań obserwacyjnych nie wykazują, aby HTZ wiązała się ze zwiększoną śmiertelnością.

Jakie badania są konieczne przed wdrożeniem leczenia?

Zakres badań wykonywanych przed wdrożeniem HTZ jest ustalany indywidualnie dla każdej kobiety. Konieczne jest pełne badanie ginekologiczne oraz wywiad dotyczący obecnych i przebytych w przeszłości chorób. Możliwe, że lekarz zaleci wykonanie badań laboratoryjnych takich jak:

• morfologia krwi,
• ocena funkcji nerek i wątroby,
• lipidogram,
• gospodarka glukozowa.

Lekarz może też skierować pacjentkę na badania obrazowe, takie jak USG piersi i miednicy mniejszej oraz mammografię. W przypadku ryzyka osteoporozy może też zalecić densytometrię (badanie gęstości kości).

Badania hormonalne (m.in. estradiol) przed włączeniem HTZ są zlecane rzadko, zwykle w wątpliwych sytuacjach.

Jak długo można bezpiecznie stosować HTZ?

Czas stosowania HTZ zależy od indywidualnych potrzeb kobiety oraz od jej ogólnego stany zdrowia. Leczenie można stosować tak długo, jak kobieta tego potrzebuje i tak długo, jak ogólne spodziewane korzyści z przyjmowania hormonów przewyższają ryzyko ewentualnych skutków ubocznych.

Średni ogólny czas stosowania hormonalnej terapii zastępczej wynosi około 5 lat.

Podsumowanie

Hormonalna terapia zastępcza może pomagać kobietom w walce z objawami okresu okołomenopauzalnego. Poprawa jakości życia ma duże znaczenie dla zachowania zdrowia psychicznego oraz sprawności społecznej, seksualnej, rodzinnej i zawodowej. Nie sięgaj samodzielnie po leki na menopauzę dostępne bez recepty, także po zioła na menopauzę. Stosowanie wszystkich tego typu preparatów wiąże się z ryzykiem skutków ubocznych i powinno być omówione z lekarzem.

Źródła:

1. Carlson K., Harper-Harrison G., Shanahan M.S., Hormone Replacement Therapy, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK493191/, [dostęp: 25.02.2026 r.]
2. Bergholt T., Lindegaard O., Mikkelsen A.P., Scheller N.M., Menopausal hormone therapy and long term mortality: nationwide, register based cohort study, British Medical Journal, 02.2026, https://www.bmj.com/content/392/bmj-2025-085998.long., [dostęp: 25.02.2026 r.]
3. Rejestr produktów leczniczych, https://rejestry.ezdrowie.gov.pl/rpl/search/public, [dostęp: 25.02.2026 r.]
4. Bręborowicz G.H., (red.), Ginekologia, wyd. III, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2020