Marskość wątroby – przyczyny, objawy i leczenie

Marskość wątroby to schyłkowy etap wielu przewlekłych chorób tego narządu, które doprowadzają do uszkodzenia jego miąższowej struktury, a w konsekwencji do postępującego włóknienia. Najczęstszą przyczyną marskości wątroby w Polsce jest nadużywanie alkoholu. Jednak coraz częściej schorzenie rozwija się w następstwie otyłości. Poznaj główne przyczyny, a także możliwe objawy i sposoby leczenia marskości wątroby. 

Co to jest marskość wątroby? 

Wątroba jest narządem miąższowym zbudowanym z komórek wątrobowych – hepatocytów, który pełni wiele istotnych funkcji w naszym organizmie. Do zadań tego narządu należy m.in. neutralizacja toksyn, magazynowanie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach A, D, E, K, wytwarzanie żółci, białek osocza oraz cholesterolu, a także udział w przemianie glukozy do glikogenu. Wątroba stanowi niejako gigantyczne laboratorium chemiczne dla naszego organizmu, a zaburzenia jej funkcji mają negatywny wpływ na działanie całego ustroju. 

Marskość wątroby to patologia, w której dochodzi do zmniejszenia czynnego miąższu tego narządu.  

• Miąższ zostaje zastąpiony przez tkankę włóknistą i patologiczne guzki regeneracyjne, co doprowadza do pogorszenia jego czynności, a także zaburzeń prawidłowego przepływu naczyniowego.  
• Konsekwencją jest rozwój nadciśnienia wrotnego – wzrasta ciśnienie w żyle wrotnej, jednym z dwóch naczyń obok tętnicy wątrobowej, które doprowadza krew do tego narządu. 
• Prowadzi to do rozwoju krążenia obocznego wrotno-układowego w obrębie przełyku, odbytu i powłok brzucha, powiększenia śledziony, wodobrzusza, gastropatii wrotnej, podobnych zmian w jelicie cienkim i grubym oraz wrzodów żołądka.  

Marskość wątroby jest końcowym stadium wielu przewlekłych chorób wątroby. 

Marskość wątroby – przyczyny 

Marskość wątroby rozwija się na podłożu przewlekłego zapalenia wątroby. Toczący się proces zapalny doprowadza do stopniowego uszkodzenia miąższu tego narządu i promuje nieprawidłową regenerację wątroby. Najczęstszą przyczyną marskości wątroby w naszym kraju jest alkoholizm. Wówczas jej rozwój poprzedza trwające nierzadko wiele lat, przewlekłe alkoholowe zapalenie wątroby. Do pozostałych czynników mogących doprowadzić do rozwoju marskości wątroby należą: 

• Stłuszczenie wątroby rozwijające się w konsekwencji nadwagi i otyłość, 
• Zakażenie WZW typu B, C lub D, 
• Autoimmunologiczne choroby wątroby,
• Choroby metaboliczne, takie jak hemochromatoza, choroba Wilsona, mukowiscydoza,
• Choroby dróg żółciowych,
• Utrudniony odpływ krwi z wątroby w przebiegu zespołu Budda i Chiariego lub przewlekłej prawokomorowej niewydolności serca,
• Niektóre leki, takie jak metotreksat, metylodopa, amiodaron,
• Jelitowe zespolenie omijające stosowane m.in. w leczeniu otyłości. 

Możliwa jest również sytuacja, gdy nie udaje się nam zidentyfikować żadnej przyczyny marskości wątroby. Mówimy wówczas o marskości kryptogennej. 

Marskość wątroby – objawy 

Objawy marskości choroby zależą od czasu trwania choroby, ilości czynnego miąższu wątroby, współistniejących zaburzeń krążenia wrotnego, a także zastosowanego leczenia.  

• U większości chorych początkowo marskość wątroby przebiega bezobjawowo i jest wykrywana przypadkowo, najczęściej kiedy zostaje poszerzona diagnostyka nieprawidłowych wyników prób wątrobowych. Wówczas jest ona określana mianem marskości wyrównanej.  
• Wraz z upływem czasu chory może zacząć odczuwać zmęczenie, osłabienie, zmniejszenie apetytu, a także zauważyć dyskomfort w prawym podżebrzu. Objawy niewyrównanej marskości wątroby możemy podzielić na dwie duże grupy, a mianowicie – symptomy wynikające z zaburzenia metabolizmu wątrobowego, a także te będące skutkiem nadciśnienia wrotnego. Do pierwszej z nich należą: 
• Żółtaczka, 
• Zaburzenia krzepnięcia objawiające się krwawieniem z nosa i dziąseł oraz łatwym siniaczeniem się, 
• Zanik mięśni, 
• Zaburzenia psychiczne – nadmierna senność, splątanie, odwrócenie rytmu snu i czuwania, w skrajnych przypadkach śpiączka wątrobowa,
• Jadłowstręt, 
• Nudności i wymioty, biegunki, 
• Osteoporoza,
• Skłonność do zakażeń,
• Obecność na skórze twarzy, klatce piersiowej oraz szyi gwiaździstych naczyniaków,
• Rumień dłoniowej powierzchni ręki,
• U mężczyzn – bolesne powiększenie gruczołów piersiowych, utrata owłosienia pachowego, zanik jąder, spadek libido
• U kobiet – nadmierne owłosienie na twarzy i przedramionach, zaburzenia miesiączkowania, brak miesiączki i bezpłodność. 
• Konsekwencją nadciśnienia wrotnego jest:
• Wodobrzusze – choć po części wynika ono również z zaburzeń metabolizmu wątrobowego upośledzającego produkcję albumin,
• Rozszerzenie sieci naczyń żylnych na brzuchu,
• Żylaki przełyku, dna żołądka oraz żylaki okołoodbytnicze – ich pęknięcia może doprowadzić do zagrażającemu życiu krwotoku z przewodu pokarmowego,
• Powiększenie śledziony i objawy jej nadczynności doprowadzające do nadmiernego niszczenia elementów morfotycznych krwi – leukocytów, krwinek czerwonych oraz płytek krwi. 

Pacjent z niewyrównaną marskością wątroby prezentuje również specyficzny wygląd zewnętrzny. Jego sylwetka, przez wychudzone kończyny górne i dolne oraz wzdęty brzuch, przybiera wygląd „kasztanowego ludzika”, skóra staje się ziemista, a białkówki oczu mogą być zażółcone. 

Marskość wątroby – leczenie 

Leczenie marskości wątroby opiera się na 3 filarach: 

• Leczeniu przyczyny, która doprowadziła do włóknienia wątroby, 
• Zapobieganiu postępowi choroby, 
• Niedopuszczeniu do rozwoju groźnych powikłań marskości, a jeśli się pojawią – na ich leczeniu. 

Jakie są konkretne zalecenia w przypadku tego schorzenia? 

• Pacjenci cierpiący na marskość wątroby muszą zachować abstynencję alkoholową. Przeciwwskazane jest również palenie tytoniu.  
• Niezwykle ważną rolę odgrywa zdrowa i zbilansowana dieta w chorobach wątroby, stanowiąca źródło witaminy A, witaminy D oraz witaminy K.  
• Leki na wątrobę stosowane w terapii marskości wątroby mają za zadanie przeciwdziałać postępowi włóknienia i wspierać prawidłowe działanie hepatocytów. Jednym z nich jest sylimaryna, substancja o działaniu hepatoprotekcyjnym.  
• Ostatecznym sposobem leczenia marskości wątroby jest przeszczepienie tego narządu, jednak niewielu pacjentów się do niego kwalifikuje. 

Marskość wątroby – rokowania 

Rokowanie w marskości wątroby zależy od zaawansowania choroby w chwili jej wykrycia, powodu postępującego włóknienia wątroby, a także motywacji pacjenta do przestrzegania zaleceń lekarskich.  

• W przypadku wyrównanej marskości wątroby odsetek pacjentów przeżywających 5 kolejnych lat wynosi blisko 90%.  
• Dużo gorsze rokowania dotyczą osób, u których postęp włóknienia wątroby doprowadził do jej niewydolności. Wówczas mówimy o niewyrównanej marskości wątroby, w której prawdopodobieństwo przeżycia 5 kolejnych lat spada do około 50%, natomiast jeśli pacjent nie stosuje się do zaleceń lekarza i nie zachowuje abstynencji, wynosi ono około 30%. 

Czy marskość wątroby można wyleczyć? 

Przebudowa włóknista wątroby, która dokonuje się w przebiegu marskości tego narządu, jest nieodwracalna. Właśnie dlatego wczesne wykrycie choroby ma kluczowe znaczenie dla rokowania. Dzięki leczeniu jesteśmy w stanie zahamować lub spowolnić postęp tego procesu. Leczenie marskości wątroby trwa tak naprawdę przez całe życie pacjenta. 

Podsumowanie 

Marskość wątroby to zaburzenie, w którym dochodzi do włóknienia prawidłowego miąższu tego narządu, a miejsce hepatocytów zajmują guzki regeneracyjne. Tak zmieniona strukturalnie wątroba nie jest w stanie pełnić swoich funkcji. Początkowo objawy marskości wątroby mogą być niecharakterystyczne, jednak wraz z postępem choroby stan zdrowia pacjenta ulega pogorszeniu. 

Źródła:

1. P. Gajewski, Interna Szczeklika. Mały Podręcznik 2019/2020, Medycyna Praktyczna, Kraków 2019
2. M. Wawrzynowicz-Syczewska, Marskość wątroby – objawy, przyczyny, leczenie, https://www.mp.pl/pacjent/gastrologia/choroby/watroba/50969,marskosc-watroby-objawy-przyczyny-leczenie, [dostęp 08.07.2023 r.]
3. E. Dutkiewicz, Marskość wątroby – diagnostyka i leczenie, https://podyplomie.pl/medycyna/29543,marskosc-watroby-diagnostyka-i-leczenie, [dostęp 07.07.2023 r.]