Pokrzywka u dziecka: jak wygląda, dlaczego się pojawia i jak ją leczyć?

Pokrzywka należy do najczęściej diagnozowanych schorzeń dermatologicznych u dzieci. Charakterystyczne objawy – nagły wysiew bąbli przypominających poparzenie, któremu towarzyszy silny świąd – często skłaniają do pilnego poszukiwania pomocy medycznej. Choć pokrzywka może sugerować gwałtowną reakcję alergiczną, w wielu przypadkach jej podłoże jest zupełnie inne, a przebieg łagodny i samoograniczający.

Z tego artykułu dowiesz się:

• jak rozpoznać pokrzywkę u dziecka, jakie są jej objawy i rodzaje,
• kiedy pokrzywka związana jest z infekcją lub alergią,
• w jaki sposób łagodzić objawy w domu.

Jak wygląda pokrzywka?

Rozpoznanie dolegliwości zazwyczaj nie nastręcza trudności. Większość z nas wie, jak wygląda pokrzywka u dziecka. Na skórze pojawiają się wówczas bąble pokrzywkowe: wypukłe, obrzęknięte zmiany, które bywają blade (porcelanowe) w środku i otoczone czerwoną obwódką lub całkowicie różowe. Bąble mogą mieć wielkość kilku milimetrów (przypominają ugryzienie komara). Czasem przybierają postać wielkich, zlewających się plam pokrywających całe plecy czy brzuch.

Do charakterystycznych cech pokrzywki zaliczają się:

• Silny świąd – swędząca wysypka u dziecka jest zazwyczaj pierwszym sygnałem zmian skórnych: dziecko drapie się, jest rozdrażnione, może mieć problemy ze snem,
• Brak trwałych śladów – po ustąpieniu bąbla skóra wygląda prawidłowo, nie pozostają na niej blizny, strupki ani przebarwienia,
• Szybkość powstawania – zmiany pojawiają się bardzo szybko, w ciągu kilku minut mogą zająć znaczny obszar ciała.

Rodzaje pokrzywki u dzieci

W zależności od czasu trwania objawów wyróżniamy dwa główne typy schorzenia:

• Pokrzywkę ostrą – trwa krócej niż 6 tygodni (to zdecydowana większość przypadków u dzieci),
• Pokrzywkę przewlekłą – objawy utrzymują się powyżej 6 tygodni, nawracają niemal codziennie.

W przypadku najmłodszych pacjentów znacznie częściej pada pytanie o przyczyny pokrzywki u dziecka. Od czego właściwie się bierze? Mechanizm jest zawsze ten sam: komórki układu odpornościowego (mastocyty) uwalniają histaminę, która powoduje rozszerzenie naczyń krwionośnych i wyciek osocza do skóry (stąd bąbel). Jednak czynniki uruchamiające ten proces mogą być różne.

Alergiczna

Kiedy na ciele pojawia się pokrzywka (wysypka) u dziecka, pierwszym skojarzeniem jest alergia. I rzeczywiście – pokrzywka alergiczna u dziecka jest częsta, choć nie jest jedyną przyczyną problemów. Układ immunologiczny błędnie rozpoznaje niegroźną substancję jako wroga, wytwarza przeciwciała klasy IgE, które są sygnałem dla wspomnianych mastocytów do uwolnienia histaminy. Do najczęstszych alergenów wywołujących taką reakcję należą:

• Pokarmy: białka mleka krowiego, jaja, orzechy (szczególnie ziemne), ryby, owoce morza, a także niektóre owoce (truskawki, cytrusy),
• Leki: najczęściej antybiotyki (głównie penicyliny) oraz leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe (z grupy NLPZ, np. ibuprofen),
• Jad owadów: użądlenie pszczoły czy osy.

Co istotne, w przypadku alergii objawy pojawiają się bardzo szybko po kontakcie z alergenem – zazwyczaj od kilku minut do godziny. Jeśli wysypka na brzuchu u dziecka wystąpiła trzy dni po zjedzeniu orzeszka, przyczyna prawdopodobnie leży gdzie indziej. Czasami sam alergen nie wywołuje objawów, dopóki nie zadziała dodatkowy czynnik, tzw. kofaktor. Może nim być wysiłek fizyczny, infekcja lub stres. To tłumaczy sytuacje, w których dziecko zazwyczaj dobrze toleruje dany produkt, ale dostaje wysypki po zjedzeniu go bezpośrednio przed treningiem piłkarskim lub w trakcie przeziębienia.

Cieplna

Czasami do wyzwolenia histaminy wystarczający jest bodziec fizyczny. Pokrzywkę cieplną u dziecka wywołuje wzrost temperatury ciała, dlatego najczęściej pojawia się po:

• Gorącej kąpieli,
• Intensywnym wysiłku fizycznym,
• Silnym stresie emocjonalnym,
• Spożyciu gorących lub pikantnych potraw.

Zmiany w tym przypadku są zazwyczaj drobne (wielkości łebka od szpilki), otoczone szeroką czerwoną obwódką i bardzo swędzące. Znikają zazwyczaj w ciągu godziny od schłodzenia organizmu i odpoczynku.

Sprawdź popularne kategorie

Pokrzywka u dziecka podczas infekcji

Pokrzywka u dziecka przy infekcji wirusowej lub bakteryjnej jest zjawiskiem znacznie częstszym niż pokrzywka alergiczna (Techasatian i wsp., 2021). U małych dzieci ostra pokrzywka najczęściej towarzyszy infekcjom górnych dróg oddechowych, zapaleniom gardła, uszu czy dolegliwościom żołądkowo-jelitowym. Układ odpornościowy, walcząc z wirusem, aktywnie pracuje – łatwiej dochodzi do niekontrolowanego wyrzutu mediatorów zapalnych w skórze.

Często zdarza się, że dziecko dostaje antybiotyk, np. na anginę, a po 2–3 dniach pojawia się wysypka. Rodzice z góry zakładają, że to alergia na lek. Tymczasem może to być albo reakcja na samą infekcję, albo interakcja między wirusem a lekiem (klasycznym przykładem jest wysypka po podaniu amoksycyliny w przebiegu mononukleozy). Dlatego, jeśli dziecko ma katar, kaszel lub stan podgorączkowy i nagle dostanie pokrzywki, nie warto szukać winy w nowym proszku do prania. Najprawdopodobniej to „skutek uboczny” walki z drobnoustrojami.

Pokrzywka u dziecka pojawia się i znika – co to znaczy?

Zmienność lokalizacji zmian to jedna z najważniejszych cech pokrzywki. Pojedynczy bąbel rzadko gości na skórze w dokładnie tym samym miejscu dłużej niż dobę. Zazwyczaj znika bez śladu po kilku lub kilkunastu godzinach, a w międzyczasie nowe zmiany powstają w zupełnie innych rejonach ciała. Taka nieustanna „wędrówka” wysypki to wbrew pozorom dobra wiadomość – potwierdza, że mamy do czynienia z klasyczną pokrzywką. Czujność powinny wzbudzić zmiany, które utrzymują się w jednym miejscu dłużej niż 24 godziny, szczególnie jeśli towarzyszą im inne objawy (m.in. ból czy pozostawianie trwałych śladów na skórze).

Leczenie i domowe sposoby na pokrzywkę u dziecka

Podstawą terapii jest usunięcie czynnika wywołującego pokrzywkę, np. uczulającego pokarmu (choć nie zawsze bodziec ten jest znany) oraz łagodzenie objawów. W walce z dokuczliwym świądem i obrzękiem stosuje się zarówno metody farmakologiczne, jak i domowe sposoby.

Leki przeciwhistaminowe

W terapii główną rolę odgrywają leki przeciwhistaminowe. Leki na alergię dla dzieci nowej generacji (np. cetyryzyna, loratadyna, desloratadyna) są bezpieczne, skuteczne i w przeciwieństwie do starszych preparatów – rzadko powodują senność. Blokują działanie histaminy, co prowadzi do znikania bąbli i ustąpienia świądu. Warto mieć je w domowej apteczce, ale ich dawkowanie zawsze należy zweryfikować z ulotką lub skonsultować z farmaceutą, dobierając odpowiednią ilość leku do masy ciała i wieku dziecka.

Warto wiedzieć, że wapno (calcium), tak popularne w Polsce, według aktualnej wiedzy medycznej ma znikome działanie w leczeniu ostrej pokrzywki i alergii u dzieci. Może być stosowane wspomagająco, ale nie zastąpi leków przeciwhistaminowych.

Domowe sposoby na pokrzywkę u dziecka

Farmakoterapię można wspomóc dodatkowymi, prostymi działaniami:

• Chłodnymi okładami (np. żelowy kompres owinięty w bawełnianą szmatkę), które  obkurczają naczynia krwionośne i łagodzą świąd,
• Unikaniem przegrzewania, które nasila uwalnianie histaminy: warto wybierać dla dziecka przewiewne, bawełniane ubrania, zamiast gorącej kąpieli – lepiej sprawdzi się chłodny prysznic, niewskazana jest również nadmierna ekspozycja na słońce,
• Ograniczeniem w diecie pokarmów, które same w sobie mogą wzmagać produkcję histaminy lub ją zawierają (truskawki, pomidory, czekolada, sery dojrzewające, kiszonki).

Kiedy zgłosić się do lekarza?

Większość epizodów pokrzywki można bezpiecznie opanować w domu, podając dostępne bez recepty leki przeciwhistaminowe. Istnieją jednak sytuacje, w których wizyta u lekarza lub wezwanie pomocy jest konieczne. Objawy alarmowe to:

• Obrzęk naczynioruchowy: pokrzywka na twarzy u dziecka, która wiąże się z gwałtownym puchnięciem warg, języka, powiek,
• Trudności w oddychaniu: chrypka, świszczący oddech, duszność, kaszel szczekający – mogą to być objawy rozwijającego się wstrząsu anafilaktycznego,
• Objawy ogólnoustrojowe: silne bóle brzucha, wymioty, zasłabnięcie, spadek ciśnienia krwi,
• Wiek dziecka: u niemowląt każda rozległa wysypka powinna być skonsultowana z pediatrą,
• Brak poprawy: jeśli mimo podawania leków przeciwhistaminowych zmiany nie ustępują lub nasilają się po 24 godzinach.

W warunkach szpitalnych lub ambulatoryjnych lekarz może zdecydować o podaniu leków drogą dożylną bądź domięśniową, które działają szybciej niż tabletki. Podstawą są wówczas glikokortykosteroidy (np. hydrokortyzon, deksametazon), które silnie hamują proces zapalny i reakcję alergiczną. W przypadku wstrząsu anafilaktycznego lekiem ratującym życie jest adrenalina, która obkurcza naczynia krwionośne i rozszerza oskrzela.

Podsumowanie

Pokrzywka u dzieci jest powszechną, choć uciążliwą dolegliwością, która zazwyczaj ma łagodny przebieg i nie pozostawia trwałych śladów na skórze. Często towarzyszy infekcjom, jest również jednym z objawów alergii. Niezależnie od przyczyny, w łagodzeniu świądu skuteczne są leki przeciwhistaminowe. Jeśli jednak mimo ich podania, zmiany nie ustępują, warto skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. Shin M. Food allergies and food-induced anaphylaxis: role of cofactors. Clin Exp Pediatr. 2021 Aug;64(8):393-399. doi: 10.3345/cep.2020.01088. Epub 2020 Nov 12. PMID: 33181008; PMCID: PMC8342881.
2. Chovel-Sella A, Ben Tov A, Lahav E, Mor O, Rudich H, Paret G, Reif S. Incidence of rash after amoxicillin treatment in children with infectious mononucleosis. Pediatrics. 2013 May;131(5):e1424-7. doi: 10.1542/peds.2012-1575. Epub 2013 Apr 15. PMID: 23589810.
3. Sarkar R, Yadav A, Maheshwari A. Fever with Rash in a Child: Revisited. Indian J Dermatol. 2024 May-Jun;69(3):282. doi: 10.4103/ijd.ijd_913_23. Epub 2024 Jun 26. PMID: 39119300; PMCID: PMC11305486.
4. Allmon A, Deane K, Martin KL. Common Skin Rashes in Children. Am Fam Physician. 2015 Aug 1;92(3):211-6. PMID: 26280141.
5. Brüske I, Standl M, Weidinger S, Klümper C, Hoffmann B, Schaaf B, Herbarth O, Lehmann I, von Berg A, Berdel D, Bauer CP, Koletzko S, Heinrich J; Giniplus And Lisaplus Study Groups. Epidemiology of urticaria in infants and young children in Germany--results from the German LISAplus and GINIplus Birth Cohort Studies. Pediatr Allergy Immunol. 2014 Feb;25(1):36-42. doi: 10.1111/pai.12146. Epub 2013 Nov 17. PMID: 24236825.
6. Techasatian L, Phungoen P, Chaiyarit J, Uppala R. Etiological and predictive factors of pediatric urticaria in an emergency context. BMC Pediatr. 2021 Feb 19;21(1):92. doi: 10.1186/s12887-021-02553-y. PMID: 33607972; PMCID: PMC7892759.