Rogowacenie słoneczne − przyczyny, objawy, leczenie i domowe sposoby

Rogowacenie słoneczne to bardzo częsty problem, szczególnie u ludzi starszych. Powstaje na skórze, która cały czas jest wystawiana na słońce, czyli na promieniowanie ultrafioletowe. Częściej zdarza się u osób z jasną karnacją. Rogowacenie słoneczne to stan przednowotworowy. Dlatego bardzo ważne jest wykrycie i wczesne leczenie rogowacenia słonecznego!

Czym jest rogowacenie słoneczne?

Rogowacenie słoneczne (keratosis actinica – KA) to hiperkeratotyczne, złuszczające, mnogie zmiany na skórze narażonej na działanie promieniowania słonecznego, które związane są z potencjalnym rozwojem raka kolczystokomórkowego. Jest to choroba skóry, która zazwyczaj występuje u osób rasy białej, a częsta ekspozycja na słońce tylko zwiększa ryzyko. Rogowacenie słoneczne najczęściej jest diagnozowane u osób po 65. roku życia, co oznacza, że konsekwencje opalania są długoterminowe.

Czy rogowacenie słoneczne to rak?

Dawniej rogowacenie słoneczne było uważane za zmiany przedrakowe, obecnie jest to rak in situ, czyli taki, który rozwija się w powierzchownej warstwie nabłonka.

Kto jest najbardziej narażony na rogowacenie słoneczne? Czynniki ryzyka

Rogowacenie słoneczne najczęściej występuje u osób starszych. Częściej też chorują na nie mężczyźni, szczególnie ci pozbawieni owłosienia na głowie. Ze statystyk wynika, że rogowacenie słoneczne dotyka najczęściej rasę kaukaską, osoby z jasną karnacją o fototypie skóry I lub II, u osób skłonnych do poparzeń skóry, a także u pacjentów leczonych immunosupresantami. Oczywiście do rogowacenia słonecznego przyczynia się także wystawianie skóry na słońce bez odpowiedniej ochrony przeciwsłonecznej.

Sprawdź też, jak zregenerować uszkodzony naskórek.

Rogowacenie słoneczne − skąd się bierze? Przyczyny

Rogowacenie słoneczne (rogowacenie słoneczne starcze) powstaje na skórze, która stale wystawiana jest na nadmierną ekspozycję na promieniowanie słoneczne. Obecnie problem ten dotyczy ok. 50% populacji na świecie. Zazwyczaj chorują osoby, które zamieszkują tereny okołorównikowe. Przyczyną rogowacenia słonecznego jest także słabsza odporność organizmu w połączeniu z częstym przebywaniem na zewnątrz. Zwiększa to ryzyko zachorowania nawet 250 razy w odniesieniu do zdrowej populacji.

Rogowacenie słoneczne − objawy

Jak wygląda rogowacenie słoneczne? Poznać go możesz po charakterystycznych rumieniowych plamach z szorstką, chropowatą, łuszczącą się powierzchnią. Mogą być one mnogie lub pojedyncze. Najczęściej występuje na twarzy, na małżowinach usznych, na grzbietach rąk czy na skórze głowy. 

Wokół ogniska widać cechy fotouszkodzenia skóry − są to między innymi liczne przebarwienia. Średnica pojedynczego ogniska waha się od kilku milimetrów do około 1 centymetra. Dużo rzadziej można spotkać zmianę powyżej do kilku centymetrów. Próba rozdzielenia od skóry powoduje krwawienie. 

Częstym rodzajem jest rogowacenie słoneczne na nosie. Jest on najbardziej wysuniętą częścią ciała, przez co jest bardziej narażony na działanie promieni słonecznych. Często, nawet podczas stosowania ochrony przeciwsłonecznej, to właśnie nos ulega poparzeniom. Dzieje się tak, ponieważ jest on często dotykany, wycierany, a nawet pomijamy przy reaplikacji kremu. 

Objawy rogowacenia słonecznego w zależności od stopnia zaawansowania choroby

Rogowacenie słoneczne przechodzi w nowotwór w wyniku pojawienia się stanu zapalnego. Zmiany mają postać wyniosłego tworu z keratyny, twardego, o różnej wielkości, kształtu stożkowatego lub lekko zgiętego. Ich barwa jest szarobrunatna, o nierównej powierzchni. Podstawa zmiany jest zazwyczaj twarda, nacieczona i z objawami zapalnymi. Bardzo często obejmuje on twarz lub nos.

Więcej o rodzajach zmian na skórze przeczytasz w artykule: Hiperpigmentacja. Niechciana pamiątka z wakacji.

Rogowacenie słoneczne − diagnostyka. Jak wykrywa się chorobę?

Jak rozpoznać rogowacenie słoneczne? Diagnostyką rogowacenia słonecznego zajmuje się dermatolog, który robi przegląd znamion skórnych, czyli tzw. dermatoskopię lub videodermatoskopię. Wykonuje ją przy pomocy urządzenia nazywanego dermatoskopem, które zapewnia odpowiednie powiększenie i światło. Ta prosta, nieinwazyjna i niebolesna metoda pozwala na wczesne wykrycie ognisk rogowacenia słonecznego, a także nowotworów skóry (w tym raka podstawnokomórkowego, raka kolczystokomórkowego czy czerniaka).

Niekiedy, w przypadku bardziej zaawansowanych ognisk rogowacenia słonecznego konieczne jest pobranie wycinka skóry do badania histopatologicznego. Pozwala to wykluczyć raka kolczystokomórkowego lub postawić inną diagnozę.

Sprawdź też kosmetyki do pielęgnacji ciała.

Rogowacenie słoneczne − jak leczyć?

Leczenie rogowacenia słonecznego dobiera się w zależności od zaawansowania i ilości ognisk. Jak usunąć rogowacenie słoneczne?

• Jedną z metod jest krioterapia. Polega na mrożeniu ognisk rogowacenia słonecznego. Zabieg jest krótki i nie wymaga znieczulenia. W niektórych przypadkach konieczne jest kilkukrotne przeprowadzenie zabiegu.
• Do innych metod leczenia rogowacenia słonecznego należą preparaty miejscowe w postaci kremu. W miejscowym leczeniu używa się m.in.: imikwimod, 5-fluorouracyl czy diklofenak. Aplikuje się je na ogniska rogowacenia słonecznego zgodnie z zaleceniami lekarza. 
• Przy mnogich ogniskach można zastosować terapię fotodynamiczną.
• Stosowane są również retinoidy, które znane są ze swoich przeciwstarzeniowych i przeciwtrądzikowych właściwości. 
• Do leczenia doustnego może być stosowana izotretynoina, która jest lekiem stosowanym w trądziku. Obecnie jednak trwają badania oceniające skuteczność tej metody.
• Zmiany na skórze spowodowane rogowaceniem słonecznym mogą być również leczone peelingami medycznymi. Najczęściej wykorzystywane są wysokie stężenia kwasu glikolowego oraz trójchlorooctowego. 
• Najbardziej inwazyjną metodą jest chirurgiczne usunięcie zmian. Polega ono na ścięciu ognisk chorobowych. 
• Coraz bardziej popularną metodą leczenia jest laseroterapia. Rodzaj laseru dopasowywany jest do głębokości zmian.
• Lekiem niedawno wprowadzonym do leczenia rogowacenia słonecznego jest ingenol mebutynianu. Substancją czynną jest wyciąg z wilczomleczu ogrodowego. Ma on postać żelu, który jest aplikowany na skórę przez 3 dni.

Sprawdź popularne kategorie

Czy rogowacenie słoneczne jest wyleczalne?

W większości przypadków rogowacenie słoneczne jest wyleczalne. Bardzo ważna jest szybka diagnostyka i wczesne rozpoczęcie leczenia, zanim zmiany przekształcą się w nowotwór. To czy zmiany mają charakter nowotworowy, można sprawdzić, pobierając wycinek i przekazującać go do badania histopatologicznego. 

W jaką chorobę może przekształcić się rogowacenie słoneczne?

Rogowacenie słoneczne to stan przednowotworowy. Nieleczone, może zamienić się w raka kolczystokomórkowego. Dlatego bardzo ważne jest, żeby wcześnie je wykryć i leczyć!

Profilaktyka i domowe sposoby na rogowacenie słoneczne

Bardzo ważna jest także fotoprotekcja! Używanie kremów z wysokim filtrem przeciwsłonecznym zapewnia ochronę skóry przed szkodliwym działaniem promieniowania słonecznego i powstawaniem nowotworów skóry. Należy smarować skórę kremami z filtrem pół godziny przed wyjściem z domu i powtarzać tę czynność co 2-3 godziny, a także po każdorazowym wytarciu skóry ręcznikiem, spoceniu się czy kąpieli wodnej. To zapewni Ci odpowiednią ochronę przed promieniowaniem ultrafioletowym.

Profilaktyka rogowacenia słonecznego obejmuje również unikanie nadmiernej ekspozycji na słońce. Warto również nosić specjalną odzież ochronną. Przebywanie na pełnym słońcu bez ochrony przez długi czas, szczególnie w godzinach najwyższego nasłonecznienia, może zwiększać ryzyko pojawienia się zmian. 

Istotne są także wizyty w dermatologa i coroczna kontrola znamion przy pomocy dermatoskopu. Pozwolą one odpowiednio wcześnie wykryć ogniska rogowacenia słonecznego i wcześnie wdrożyć leczenie!

Rogowacenie słoneczne skóry – podsumowanie

Rogowacenie słoneczne w większości przypadków jest łagodną zmianą, jednak nie należy jej bagatelizować. Brak leczenia, stosowania kremów z filtrem i unikania słońca w najbardziej nasłonecznione godziny może doprowadzić do rozwoju raka kolczystokomórkowego. Warto zapamiętać, że każdą zmianę trzeba skonsultować z dermatologiem.

Źródła:

1. Placek W, Markiewicz A, Zając N, Bzdawski M. Actinic keratosis – definition, aetiopathogenesis and therapeutical approach. Dermatology Review/Przegląd Dermatologiczny. 2013;100(3):171-177.
2. Lyle RE, Tran LH, Eisen DB. Innovations in Actinic Keratosis. Dermatol Clin. 2025 Jan;43(1):77-94. doi: 10.1016/j.det.2024.08.006 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39542566/ [data dostępu 26.06.2025 r.]
3. Malvehy J, Stratigos AJ, Bagot M, Stockfleth E, Ezzedine K, Delarue A. Actinic keratosis: Current challenges and unanswered questions. J Eur Acad Dermatol Venereol. 2024 Jul;38 Suppl 5:3-11 https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38923589/, [data dostępu 26.06.2025 r.]