Szałwia − naturalny antyseptyk!

20. 7. 2020 · Natalia Klonowska · 11 minut czytania
  • tajemnicze właściwości
Szałwia − naturalny antyseptyk!

Szałwia ma prawie 1 000 odmian, ale tylko jedną w powszechnym użyciu. Ceni się ją głównie za działanie przeciwzapalne, bakteriobójcze i przeciwgrzybicze. Od wieków znana jest ze swoich właściwości leczniczych i pielęgnacyjnych. Zobacz, jakie tajemnicze właściwości w sobie skrywa.

Szałwia − roślina 6 kontynentów

Szałwia jest szeroko rozpowszechnioną na świecie. Jest dziko rosnącą rośliną i należy do tej samej rodziny roślin, co mięta. Występuje praktycznie na każdym kontynencie, z wyłączeniem obszarów polarnych.

Szałwia

Nazwa rośliny pochodzi od łacińskiego słowa salvēre, Rzymianie używali go jako pozdrowienia („bądź zdrów!”). Nazwa wyraźnie odnosi się od właściwości leczniczych szałwii odkrytych wieki temu. Pliniusz Starszy był pierwszym autorem znanym z opisania tej rośliny przez Rzymian.

Szałwia ma sporą liczbę odmian, bo prawie 1 000, a każdy gatunek może mieć inne właściwości zaczynając od leczniczych, przez kosmetyczne aż po halucynogenne. Jednak wciąż większość gatunków pełni funkcje ozdobne i na takim wykorzystaniu kończy się ich uprawa. Nie ma w tym nic dziwnego, bo kwiaty szałwi mogą mieć różny kolor, w zależności od gatunku i zestawione razem zapewniają niezwykłe walory wizualne.

Co ciekawe, prawie każda odmiana szałwii ma swoją indywidualną nazwę. Jedną z piękniejszych odmian, o niezwykłym kształcie kwiatów jest Salvia indica z regionu Azji Zachodniej (Izrael, Irak, Iran i Turcja) − opisano ją po raz pierwszy w 1753 r.

Gatunki szałwii obejmują roczne, 2-letnie lub wieloletnie zioła. Niektóre z odmian są obrośnięte drobnymi włoskami, które chronią roślinę przed utratą wody i wydzielają olejki odstraszające owady i zwierzęta.

zakwitnięta szałwia

Szałwia – działanie i zastosowanie

Walory wybranych gatunków szałwii sprawiają, że znalazła ona zastosowanie w kosmetyce, medycynie (ziołolecznictwo) i przemyśle spożywczym. Oprócz tego była  (lub wciąż jest) wykorzystywana w ceremoniach, w celach halucynogennych lub dla ojeków eterycznych jako kadzidło.

zastosowanie szałwii

Szałwia − właściwości lecznicze poszczególnych odmian

1. Szałwia lekarska

Szałwia, którą znamy ze swojej kuchni to gatunek Salvia officinalis L. lubSalviae officinalis folium, czyli szałwia lekarska, kulinarna lub pospolita. Jest to najbardziej popularna odmiana szałwii pochodząca z rejonu Morza Śródziemnego. Ma długą historię stosowania leczniczego i kulinarnego, a jako wiecznie zielony krzew jest też popularna jako roślina ogrodowa. Od czasów starożytnych uznawana jest za roślinę leczniczą.

Warunki środowiskowe, takie jak temperatura, dzień i światło, wpływają na skład ilościowy olejku eterycznego szałwii lekarskiej.

Szałwia lekarska ma właściwości anybakteryjne, dlatego jest stosowana jako środek antyseptyczny (przeciwzapalny). Stosowano ją w walce z chorobami skóry, ze świerzbem, kiłą, na choroby oczu. W niektórych regionach Bliskiego Wschodu odnotowano jej użycie przy leczeniu gorączki i niektórych chorób przewodu pokarmowego. Właściwości antybakteryjne oleju szałwii to efekt obecności cyneolu, tujonu i kamfory. Kwas ursolowy obecny we wszystkich cześciach rośliny odpowiada za działanie przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne, grzybobójcze i wspomaga działanie układu immunologicznego i krwionośnego. Dodatkowo łagodnie zmniejsza stężenie cholesterolu we krwi. Inne substancje występujące w szałwi to witaminy (B1, PP, A, C), kwasy organiczne, flawonoidy, garbiniki. Właściwości przeciwutleniające szałwii wynikają głównie z obecności kwasów fenolowych.

Napar z szałwii leczniczej jest tradycyjnie stosowany w leczeniu zapalenia oskrzeli, astmy, dławicy piersiowej, zapalenia tkanek jamy ustnej lub w przypadku różnych chorób skóry. Olejek eteryczny szałwii jest stosowany zewnętrznie w przypadku stanów zapalnych i zakażeń tkanek miękkich (zapalenie jamy ustnej, zapalenie dziąseł i zapalenie gardła) i wewnętrznie przy nadmiernym poceniu się i objawach niestrawności.

Szałwia lekarska − na co pomaga?

  • hamuje nadmierną laktację
  • łagodnie obniża poziom cukru we krwi, więc można po nią sięgnąć w początkowych stanach cukrzycy (jako środek pomocniczy)
  • hamuje nadmierną potliwość
  • działa antybakteryjnie i ściągająco
  • napar można pić w przypadku utrudnionego odksztuszania, kaszlu, nieżytu oskrzeli
  • okłady i płukanki zaleca się na rożne dolegliwości skórne, świąd i uszkodzenia naskórka
  • płukanie gardła szałwią zwalcza stany zapalne jamy ustnej, gardła, dziąseł
  • picie naparu działa leczniczo na podrażnioną błonę śluzową przewodu pokarmowego, poprawia trawienie, łagodzi bóle brzucha, przeciwdziała wzdęciom, pomaga uregulować perystaltykę jelit

Szałwia lekarska

Właściwości anybakteryjne olejku eterycznego wyekstrahowanego z Salvia officinalis zwróciły uwagę naukowców, jako alternatywa dla tradycyjnych antybiotyków, które okazują się coraz mniej skuteczne w miarę wzrostu oporności bakterii. Główną zaletą stosowania naturalnych czynników jest to, że nie powodują wzrostu oporności bakterii, tak jak to się dzieje w przypadku długotrwałego stosowania syntetycznych leków.

Szałwia lekarska −  przeciwwskazania

Kobiety w ciąży nie powinny sięgać po szałwię, podobnie jak osoby, które przyjmują antydepresanty. W okresie laktacji trzeba zachować umiar jej w stosowaniu, bo może doprowadzić do zaniku pokarmu. Poza tym długotrwałe stosowanie szałwii wywołuje skutki uboczne w postaci wymiotów, nudności a nawet drgawek.

Szałwia − jak długo można stosować?

Niektóre badania wskazują na toksyczne właściwości szałwii, głównie ze względu na obecność tujonu, który powoduje nadczynność kory mózgowej. Efektem może być nadpobudliwość. Opinie lekarzy są podzielone, dlatego warto zachować ostrożność i używać szałwii sporadycznie, w razie potrzeby.

2. Biała szałwia

Występująca w USA i Meksyku odmiana Salvia apiana (biała szałwia) dla wielu rdzennych narodów amerykańskich była ważnym elementem rytualnych ceremonii. Plemiona północnoamerykańskie dodawały jej zmielone nasiona do tradycyjnego napoju „pinole”, a kobiety z plemienia Cahuilla piły herbatę z korzeni rośliny w celu leczniczym w trakcie połogu. W niektórych rytuałach oczyszczenia plemiona paliły również liście rośliny. Obecnie, liście wykorzystuje się jako kadzidło. Badacze z Uniwersytetu w Arizonie wykazali potencjalne właściwości antybakteryjne tej odmiany szałwii zwłaszcza w stosunku do bakterii m.in gronkowca i pałeczek zapalenia płuc.

Jedyną z budzących ożywione dyskusje odmian szałwii jest Salvia divinorum. Określa się ją mianem boskiej szałwii, szałwii proroczej lub szałwii czarownika. Kontrowersje w stosowaniu budzi jej główny składnik aktywny salwinoryna A, czyli jedna z najsilniejszych naturalnych substancji psychoaktywnych i psychodelicznych znanych do tej pory. Posiadanie rośliny w Polsce jest nielegalne od 2009 roku. Natomiast badacze dostrzegają leczniczy potencjał tej odmiany − Salvia divinorum nie tylko wykazuje działanie przeciwbólowe, ale może pomóc w walce z uzależnieniem od narkotyków, schizofrenią czy nawet AIDS. Istnieje udokumentowany przypadek antydepresyjnego działania boskiej szałwii, podobne wnioski przyniosło badanie ankietowe. Część państw uznaje tę odmianę szałwii za nielegalną bazując na mniej licznych przypadkach, w których szałwia doprowadziła użytkowników do depresji, a nawet samobójstwa.

Biała szałwia

3. Chińska szałwia

Chińska szałwia (Salvia miltiorrhiza) to odmiana rośliny pochodząca z Chin i Japonii. Znana jest również jako szałwia czerwona ze względu na barwę korzenia i wykorzystuje się ją w tradycyjnej medycynie chińskiej. Łaciński człon nazwy tej odmiany, słowo Miltiorrhiza, oznacza „korzeń czerwonej ochry”.

Od wybuchu SARS w 2003 r. zioło to zostało przetestowane pod kątem leczenia przewlekłej obturacyjnej choroby płuc, a wyniki były obiecujące. Samodzielnie lub w połączeniu z innymi chińskimi lekami ziołowymi, Salvia miltiorrhiza była stosowana w Chinach i, w mniejszym stopniu, w innych krajach jako lek na różne choroby sercowo-naczyniowe i naczyniowo-mózgowe. Niestety, badania, które mogłby potwierdzić jej 100% skuteczność były niewystarczające, wnioski nie miały poparcia w mocnych dowodach, a efekty leczenia były niejednoznaczne. W prawdzie istnieją badania, które wykazują, że chińska szałwia była w stanie poprawić wskaźniki biochemiczne u pacjentów z chorobą niedokrwienną serca (CHD), ale mechanizm jej działania wciąż nie jest znany.

Chińska szałwia

Szałwia − wykorzystanie w kosmetyce

Ekstrakt z szałwii jest stosowany także w kosmetyce. Może być stosowany w kosmetykach i produktach higieny osobistej sprzedawanych w Europie, zgodnie z ogólnymi postanowieniami rozporządzenia kosmetycznego Unii Europejskiej.

W składzie kosmetyków szałwia występuje pod kilkoma nazwami:

  • Salvia Officinalis (Sage) Extract
  • Salvia Officinalis (Sage) Lea
  • Salvia Officinalis (Sage) Flower/Leaf/Stem Extract
  • Salvia Officinalis (Sage) Leaf Water
  • Salvia Officinalis (Sage) Water
  • Salvia Officinalis (Sage) Root Extract
  • Salvia Officinalis (Sage) Oil

Olejek eteryczny wyekstrahowany z szałwii  jest źródłem wielu cennych witamin i składników odżywczych. Z powodzeniem stosuje się go do pielęgnacji twarzy, włosów, skóry a także do higieny ciała i jamy ustnej.

Szałwia − jak stosować w pielęgnacji ciała?

Szałwia na twarz

Jeżeli Twoim problemem są wypryski, zatkane pory lub nadmierna produkcja sebum, bez wahania zacznij od oczyszczania twarzy maseczką 2 fazową Beauty Formulas z aktywnym węglem (cleaner + peel-off). Obecny w jej składzie ekstrakt z szałwii hamuje wydzielanie sebum, co jest zdecydowanie jedną z cenniejszych właściwości olejku szałwiowego. Szałwia ma również właściwości ściągające, więc zwęża rozszerzone pory i działa odkażająco.

szałwia działanie

Aktywny węgiel nie działa dobrze na Twoją cerę lub nie masz czasu na maseczki? Jako alternatywę możesz wybrać po żel antybakteryjny Ziaja Nuno do zanieczyszczonej cery lub normalizujacy peeling do twarzy z serii Vianek. Olej szałwiowy działa jak środek oczyszczający, ma właściwości przeciwbakteryjne, niszczy wszelkie zarazki. Dlatego obecnośc szławii nie tylko pomoże oczyścić cerę, ale również powstrzymać na dłuższy czas namnażania się bakterii. Po oczyszczeniu i stonizowaniu tłustej lub mieszanej cery warto pomyśleć o doborze kremu, który dopasuje się działaniem do produktów oczyszczających. Jednym z wartych polecenia kremow na lato jest krem ochronny do skóry tłustej i mieszanej Dermedic Sunbrella SPF 50+. Nie tylko pomoże uporać się z łojotokowymi stanami zapalnymi, ale zapewni ochronę przed promieniami UV.

Jeśli pracujesz długo przed komputerem, problem worków i obrzęków pod oczami zapewne nie jest Ci obcy. Szałwia jest naturalnym środkiem przeciwzapalnym, który zmniejsza obrzęki i dzięki obecności witaminy C, wzmacnia ścianki naczyń krwionośnych. Szałwia w połączeniu ze świetlikiem i babką lancetowatą skutecznie pomoże Ci walczyć z tym problemem. Taką kombinację składników znajdziesz w żelu do powiek i pod oczy FlosLek Pharma. Jeśli zależy Ci dodatkowo na nawilżeniu i wygładzeniu skóry pod oczami wybierz płatki pod oczy vegan L'biotica z ekstraktem z czarnego bzu. Ściągające właściwości obecnej tam szałwii zapewnią błyskawiczne ujędrnienie delikatnej skóry.

Szałwia w połączeniu z cynkiem i witaminą B2 to dobre rozwiązanie dla osób z problemem zajadów i zmian skórnych w obrębie ust. Maść na zajady i problemy skóry ust Lips dzięki zawartości ekstraktu z szałwii działa antybakteryjnie i ściągająco, co znacznie ułatwia procesy regeneracyjne skóry.

szałwia na co pomaga

Szałwia działa  antyseptycznie i antyoksydacyjnie, hamuje procesy starzenia się skóry. Często występuje w serach, podkładach i innych produktach przeciwstarzeniowych ze względu na obecność przeciwutleniaczy kwasu ferulowego i witaminy A w jej składzie. Kwas ferulowy to antyoksydant, który dezaktywuje wolne rodniki odpowiedzialne za przyspieszone starzenie się skóry. W lekkim podkładzie Purobio Cosmetics Sublime BB szałwia występuje jako przeciwulteniacz i wspomaga wchłanianie innych składników aktywnych obecnych w kremie.

Szałwia na włosy

Działanie antyoksydacyjne, przeciwbakteryjne i przeciwłojotokowe szałwii wykorzystywane jest też w produktach do pielęgnacji włosów. Dla osób z problemem przetłuszczającychsię włosów dobrym rozwiązaniem będzie intensywnie regenerujący szampon do włosów przetłuszczających się L'biotica Biovax. Pomoże wyregulować aktywność gruczołów łojowych.

Syberyjski, łopianowy balsam odżywczy Receptury Babuszki Agafiii (balsam nr 3) może być kolejnym krokiem w pielęgnacji, zwłaszcza, gdy Twoim problemem są nadmiernie wypadające włosy. Obecna w składzie szałwia zapewni ochronę przed zanieczyszczeniami i ograniczy łojotok skóry głowy. Podobny efekt osiągniesz stosując odżywkę Farmona Jantar z wyciągiem z bursztynu do włosów zniszczonych, jednak będzie to wymagało systematyczności. Wcierkę Farmona Jantar trzeba stosować codziennie przez 3 tygodnie.

Szukasz podobnego produktu dla swojego partnera? Radical Med pomyślał o szamponie przeznaczonym specjalnie dla mężczyzn. Szampon Radical Med to produkt dla panów z problemem słabych włosów i łupieżu. Zawarty w nim ekstrakt z liści szałwii działa antybakteryjnie i przeciwgrzybiczo, a jak wiadomo przyczyną łupieżu często są właśnie grzyby i drożdżaki.

Szałwia na włosy

Szałwia a higiena ciała

Szałwia nie tylko działa anybakteryjnie, przeciwgrzybiczo, ale hamuje nadmierną potliwość. Nie dziwi więc pomysł wykorzystania jej w produktach do higieny ciała. W przypadku nadmiernej potliwości stóp warto wyprówać dezodorantów z jej dodatkiem (Nivelazione Skin Therapy aktywny dezodorant do stóp 5w1). Jeżeli cenisz sobie naturalne produkty do delikatnej pielęgnacji całego ciała, z włączeniem skóry głowy, wypróbuj naturalne białe mydło (Receptury Babuszki Agafii) z dodatkiem szałwii i kwiatu arniki górskiej.

Szałwia a higiena ciała

Szałwia a higiena jamy ustnej

Wykorzystanie szałwii w pielęgnacji jamy ustnej jest dosyć powszechną praktyką. Ekstrakt koi podrażnienia, działa antybakteryjnie i ściągająco na błonę śluzową. W połączeniu z miętą i innymi ziołowymi ekstraktami (jak w ziołowym płynie do płukania jamy ustnej Sylveco) skutecznie oczyszcza i odwieża jamę ustną. Dodaje się go również do past do zębów (Pro Perio) ze wzgledu na zdolność do kojenia podrażnień.

 

Źródła:

  1. European Medicines Agency. Assessment report on salvia officinalis l., folium and salvia officinalis l., aetheroleum, November 2009
  2. Salvia Officinalis Extract, Cosmeticanalysis.com
  3. R. Khare, N. Upmanyu, T. Shukla, V. Jain, M. Jha, Research Gate. Compendium of Salvia officinalis: An overview, July 2019
  4. K.L. Lemle, Salvia officinalis used in pharmaceutics, January 2018
  5. O. H. Ahmed, Antiangiogenic Effect of Salvia officinalis, June 2020

Więcej artykułów na ten temat

Natalia Klonowska