Zatorowość płucna może mieć zróżnicowany obraz kliniczny – od dramatycznych objawów niewydolności krążenia, do postaci zupełnie bezobjawowej. Poznaj jej przyczyny, możliwe objawy i sposoby leczenia.
Zatorowość płucna to poważna choroba stanowiąca zagrożenie dla zdrowia i życia. Jej objawy pojawiają się nagle i są spowodowane przez niedrożność tętnicy płucnej lub jej odgałęzień zablokowanych materiałem zatorowym – skrzepliną, tkanką tłuszczową, pęcherzykiem powietrza czy płynem owodniowym. Poznaj przyczyny, objawy oraz metody leczenia zatorowości płucnej.
Co to jest zator płucny?
Zator płucny, a dokładniej zatorowość płucna, polega na nagłym całkowitym lub częściowym zamknięciu tętnicy płucnej lub jej odgałęzienia przez materiał zatorowy. Tętnica płucna to naczynie doprowadzające odtlenowaną jeszcze krew z prawej komory serca do płuc w celu jej natlenowania.
Zatorowość płucna jest najczęściej manifestacją żylnej choroby zakrzepowo-zatorowej. Obejmuje ona poza zatorowością płucną zakrzepicę żył głębokich. Materiałem zatorowym jest wówczas skrzeplina, czyli fragment skrzepniętej w naczyniu krwi. Pochodzi on najczęściej z żył głębokich kończyn dolnych lub miednicy, dużo rzadziej z żył górnej połowy ciała. Po oderwaniu się od ściany naczynia w miejscu swojego powstania przemieszcza się wraz z prądem krwi, aż natrafia na tak wąskie miejsce, że nie jest w stanie przejść dalej.
Materiałem zatykającym naczynie może być również fragment tkanki tłuszczowej uwolniony ze złamanej kości – zator tłuszczowy.
U kobiet w czasie porodu zatorowość płucna może być spowodowana przez płyn owodniowy, który dostał się do krążenia żylnego.
W przebiegu rozsianej choroby nowotworowej materiałem zatorowym mogą być masy nowotworowe.
Najrzadszą przyczyną zatorowości płucnej jest zator powietrzny, spowodowany przez powietrze dostające się do naczyń krwionośnych podczas ich cewnikowania.
Czy zator płucny jest dziedziczny?
Niektóre przypadki zatoru płucnego mogą wynikać z dziedzicznych predyspozycji do zakrzepicy. Mutacje genetyczne, takie jak mutacja czynnika V Leiden czy mutacja protrombiny, zwiększają ryzyko zaburzeń krzepnięcia, co sprzyja powstawaniu zatorów. Warto skonsultować się z lekarzem, jeśli w rodzinie występowały takie przypadki.
Już wiesz, że główną przyczyną zatorowości płucnej jest choroba zakrzepowo-zatorowa, wywołana zakrzepicą żył głębokich kończyn dolnych. Inną genezę pojawiających się objawów zatorowości możemy podejrzewać u osób dodatkowo obciążonych np.: kobiet w okresie porodu, osób zgłaszających się ze złamaniem, zwłaszcza kości długich (np. kości udowej), pacjentów obciążonych onkologicznie, czy z założonym cewnikiem naczyniowym.
Warto wiedzieć
Nawet w wymienionych grupach najczęstszą przyczyną zatorowości jest żylna choroba zakrzepowo-zatorowa.
Zatorowość płucna - przyczyny zwiększające ryzyko wystąpienia choroby (czynniki ryzyka)
Prawdopodobieństwo jej wystąpienia w najbliższej przyszłości możemy ustalić na podstawie obecności czynników ryzyka. Należą do nich:
Wiek > 40. roku życia,
Przebyta żylna choroba zakrzepowo-zatorowa,
Otyłość,
Unieruchomienie, zwłaszcza kończyn dolnych z powodu ich niedowładu czy złamania,
Trwający powyżej > 4h lot samolotem, zwłaszcza połączony ze snem w pozycji siedzącej,
Ucisk na naczynia żylne np.: przez guz, powiększającą się ciążę,
Wszelkie stany zapalne, zwłaszcza ciężkie zapalenie płuc, sepsa,
Choroby autoimmunologiczne np.: toczeń,
Zespół nerczycowy,
Duże zabiegi operacyjne, zwłaszcza te w obrębie kończyn dolnych, miednicy oraz jamy brzusznej.
Obecność wyżej wymienionych czynników ryzyka może być wskazaniem do wdrożenia profilaktyki przeciwzakrzepowej. Jednak w ⅓ przypadków zatorowości płucnej nie udaje się ich wykryć. Mówimy wówczas o zatorowości idiopatycznej lub niesprowokowanej.
W masywnej zatorowości pojawiają się objawy wstrząsu kardiogennego – obniżenie ciśnienia tętniczego krwi, zasinienie skóry, przyspieszenie bicia serca, mogące skutkować utratą przytomności, a nawet śmiercią. Objawy zatoru płucnego najczęściej pojawiają się nagle. Jednak u części pacjentów zatorowość płucna zwłaszcza drobnych gałęzi tętnicy płucnej może przebiegać bezobjawowo. A jej powtarzające się epizody mogą skutkować rozwojem nadciśnienia płucnego i niewydolności prawokomorowej serca.
Pamiętaj!
Niezwykle ważne jest zwrócenie uwagi na współistniejące objawy zakrzepicy żył głębokich kończyn dolnych – w postaci bólu łydki podczas chodzenia, obrzęku podudzia lub całej kończyny, tkliwością lub bolesnością uciskową oraz jej ociepleniem.
Najczęściej dotyczą one jednej kończyny. Wymienione objawy można wykryć u co 3 pacjenta zgłaszającego się z objawami zatorowości płucnej.
Czy zator płucny boli?
Zator płucny może powodować ból w klatce piersiowej, który jest często opisywany jako ostry, kłujący lub nasilający się podczas głębokiego oddychania. Ból może przypominać objawy zawału serca. U niektórych osób występują też inne dolegliwości, jak duszność czy uczucie ucisku w klatce piersiowej.
Zatorowość płucna - diagnostyka i badania
Jak zdiagnozować zatorowość płucną? Diagnostyka wymaga szybkiego działania, ponieważ schorzenie może zagrażać życiu. Objawy, takie jak duszność czy ból w klatce piersiowej, mogą wskazywać na potrzebę dalszych badań.
Podstawą są badania, takie jak oznaczenie D-dimerów we krwi czy angio-TK klatki piersiowej.
W przypadku wątpliwości, jaki lekarz leczy zatorowość płucną, warto zgłosić się do pulmonologa lub kardiologa. Badanie na zatorowość płucną może obejmować także EKG czy echokardiografię.
Jak rozpoznać zatorowość płucną? Kluczowe jest szybkie połączenie wyników badań z objawami i wywiadem lekarskim.
Zator płucny – leczenie
Leczenie zatorowości płucnej opiera się na 3 filarach – pomocy doraźnej, udrożnieniu zamkniętego naczynia oraz zapobieganiu nawrotom. O dokładnym postępowaniu decyduje rodzaj zatorowości:
Wysokiego ryzyka
przebiegająca z objawami obniżonego ciśnienia tętniczego krwi lub wstrząsu.
Niewysokiego ryzyka
przebiegająca bez objawów niewydolności hemodynamicznej serca.
Zatorowość płucna - leczenie doraźne
Leczenie doraźne ma na celu zmniejszenie nasilenia zgłaszanych przez chorego objawów, a jego podstawowym celem jest zabezpieczenie podstawowych funkcji życiowych.
Opiera się na podaniu tlenu, leków przeciwbólowych oraz leczeniu wstrząsu i hipotensji.
Transport pacjenta do szpitala powinien odbywać się w pozycji półsiedzącej, dzięki czemu choremu będzie łatwiej oddychać.
Po wysunięciu istotnego podejrzenia zatorowości płucnej konieczne jest wdrożenie leczenia przeciwkrzepliwego równocześnie z rozpoczęciem procesu diagnostycznego. W tym celu podaje się wysokie dawki heparyny niefrakcjonowanej dożylnie.
Pacjenci z zatorowości płucną przebiegającą z niewydolnością hemodynamiczną są poddawani leczeniu trombolitycznemu, którego celem jest rozpuszczenie skrzepliny. W naszym kraju najczęściej stosuje się w tym celu alteplazę. W razie obecności przeciwwskazań do takiego postępowania konieczne staje się przeprowadzenie embolektomii płucnej, polegającej na chirurgicznym usunięciu skrzepliny.
Zatorowość płucna - leczenie profilaktyczne
Leczenie profilaktyczne zatorowości płucnej polega na regularnym przyjmowaniu leków przeciwkrzepliwych. Czas jego trwania zależy od współwystępujących czynników ryzyka zatorowości i może trwać przez kilka miesięcy, a nawet do końca życia.
Ile czasu trwa zator płucny?
Czas trwania zatoru płucnego zależy od wielu czynników, takich jak jego rozległość, przyczyny i tempo podjęcia leczenia. Ostry zator może trwać od kilku godzin do kilku dni. Dzięki szybkiej diagnostyce i terapii farmakologicznej większość pacjentów odzyskuje stabilność w ciągu kilkudziesięciu godzin.
Zatorowość płucna – rokowania
Śmiertelność w przypadku braku leczenia zatorowości płucnej wynosi 27%. Prawidłowe rozpoznanie oraz szybkie zastosowanie leczenia obniżają ją do 2-8%. Rokowania w zatorowości płucnej zależą od miejsca, w którym doszło do zablokowania drożności tętnicy płucnej oraz prezentowanych przez chorego objawów. Najgroźniejszy w skutkach jest tzw. zator jeździec, blokujący pień tętnicy płucnej. Wówczas objawy niewydolności hemodynamicznej serca pojawiają się bardzo szybko.
Powrót do zdrowia wymaga czasu oraz ścisłej współpracy z lekarzem. Ważnym elementem procesu rekonwalescencji jest rehabilitacja po zatorze płucnym, która obejmuje ćwiczenia oddechowe, stopniowe zwiększanie aktywności fizycznej oraz monitorowanie stanu zdrowia. Kluczowe znaczenie ma także przestrzeganie zalecanej terapii przeciwzakrzepowej, zdrowa dieta i unikanie czynników ryzyka, takich jak długotrwałe unieruchomienie. Regularne wizyty kontrolne pomagają ocenić efekty leczenia i zapobiegać ewentualnym powikłaniom.
Zatorowość płucna – ćwiczenia
Ćwiczenia fizyczne po przebyciu zatorowości płucnej nie są przeciwwskazane. Sama aktywność fizyczna może pomóc w powrocie do zdrowia i zmniejszyć ryzyko ponownej zakrzepicy żył głębokich. Jednak intensywność ćwiczeń fizycznych i czas ich wprowadzania należy ustalić z lekarzem rehabilitacji, a samą aktywność przeprowadzać pod nadzorem fizjoterapeuty.
Czy zatorowość płucna jest wyleczalna?
Zatorowość płucna jest jak najbardziej wyleczalna. Jednak, aby to osiągnąć, niezbędne jest jak najszybsze wdrożenie leczenia. W przypadku nagle pojawiających się objawów masywnej zatorowości płucnej wywołującej objawy wstrząsu, tylko natychmiastowa pomoc medyczna jest w stanie uratować życie chorego. Zatorowość o mniejszym zasięgu, przebiegająca bez objawów niewydolności hemodynamicznej serca charakteryzuje się lepszym rokowaniem. Jednak w obu przypadkach istnieje ryzyko jej nawrotu, dlatego pacjent powinien stosować profilaktykę przeciwzakrzepową.
Powikłania po zatorze płucnym
Powikłania po zatorze płucnym mogą być różnorodne i zależą od ciężkości schorzenia oraz szybkości podjęcia leczenia. Najczęściej występuje przewlekłe nadciśnienie płucne, które prowadzi do duszności i ograniczenia wydolności fizycznej. U niektórych pacjentów mogą pojawić się niewydolność serca lub nawracające epizody zatorowości. Inne możliwe skutki to uszkodzenie miąższu płucnego oraz zespół przewlekłego bólu klatki piersiowej. Właściwa rehabilitacja i kontrola lekarska minimalizują ryzyko komplikacji.
Zatorowość płucna - podsumowanie
Zatorowość płucna to stan zagrożenia życia wymagający natychmiastowej pomocy medycznej i wdrożenia odpowiedniego leczenia. Najistotniejszym czynnikiem ryzyka jest współistniejąca zakrzepica żył głębokich, najczęściej zlokalizowana w kończynach dolnych lub w miednicy.
Źródła:
Gajewski, Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
Planujesz wyjazd do Wietnamu? Odmienny klimat i lokalna flora bakteryjna mogą być wyzwaniem dla europejskiego organizmu, dlatego warto odpowiednio wcześnie zadbać o profilaktykę. Sprawdź, jakie szczepienia warto rozważyć przed podróżą do Azji Południowo-Wschodniej i jak bezpiecznie przygotować się do wylotu.
Szczepienia przed wyjazdem do Indii – jakie są zalecane, kiedy je zaplanować i jak przygotować się do podróży po Azji Południowej. Sprawdź zasady bezpiecznego podróżowania po półwyspie indyjskim przed wylotem.
Wirusowe zapalenie wątroby typu A szerzy się drogą pokarmową i często przebiega bezobjawowo, co czyni je podstępną chorobą. Sprawdź, komu zalecana jest szczepionka przeciw WZW A, jak przebiega szczepienie i jak długo chroni przed zakażeniem.
Szczepienie przeciw błonicy skutecznie chroni przed groźną chorobą, ale z czasem odporność maleje. Sprawdź, kiedy najlepiej się zaszczepić i jak często powtarzać dawki, aby zachować ochronę.
Polio, czyli choroba Heinego-Medina, zostało wyeliminowane w Polsce, ale ryzyko powrotu choroby wciąż istnieje. Sprawdź, jak działa szczepionka, kto powinien się zaszczepić i dlaczego to nadal ważne.
Szczepienie przeciw WZW B chroni przed ostrym i przewlekłym zapaleniem wątroby, a uzyskana odporność utrzymuje się przez wiele lat – często całe życie. Dowiedz się, kto powinien się zaszczepić i w jakich sytuacjach potrzebne są dodatkowe dawki.
Choroby serca to jedna z najczęstszych przyczyn zgonów, ale w wielu przypadkach można im skutecznie zapobiegać. Kluczowe znaczenie ma styl życia oraz regularna kontrola podstawowych parametrów zdrowotnych.
Sprawdź, jak prawidłowo mierzyć ciśnienie tętnicze. Dowiedz się, jaki ciśnieniomierz sprawdza się najlepiej. Przeczytaj, na co uważać, decydując się na zakup urządzenia!
Obrzęk limfatyczny często jest spowodowany zastojem limfy. Na czym polega to zaburzenie i jak wygląda jego leczenie? Wszystkiego dowiesz się z naszego artykułu!
Czym jest pogrypowe zapalenie mięśnia sercowego? Jak rozpoznawać i leczyć to schorzenie? Co powinno niepokoić i kiedy zgłosić się do lekarza? Poznaj szczegóły!
Zmęczenie, wypadanie włosów czy spadek koncentracji to częste oznaki niskiego stężenia żelaza we krwi. Wykonanie odpowiednich badań pozwala znaleźć przyczynę dolegliwości i dobrać odpowiednie leczenie.
Kołatanie serca, czyli palpitacja to subiektywny objaw opisywany przez pacjentów, w efekcie zmiany częstotliwości, siły skurczu lub rytmu serca. Poznaj zaburzenia, które mogą objawiać się w ten sposób.
Kłucie w mostku nie zawsze wiąże się z zawałem serca. Czasem wskazuje na nerwicę, nadkwasotę żołądka, bóle nerwowo-mięśniowe. O czym jeszcze może świadczyć ten niepokojący objaw? Sprawdź!
Posiadam wykształcenie medyczne zdobyte podczas sześciu lat studiów na kierunku lekarskim, co zapewnia mi solidną podstawę wiedzy klinicznej. Tworzę rzetelne i merytoryczne treści medyczne, które jednocześnie pozostają przystępne dla szerokiego grona odbiorców. Jako redaktor medyczny współpracuję z czołowymi serwisami z branży healthcare, dostarczając wartościowe materiały zarówno dla pacjentów, jak i specjalistów.
Posiadam wykształcenie medyczne zdobyte podczas sześciu lat studiów na kierunku lekarskim, co zapewnia mi solidną podstawę wiedzy klinicznej. Tworzę rzetelne i merytoryczne treści medyczne, które jednocześnie pozostają przystępne dla szerokiego...
