Endometrioza w okresie menopauzy – co się zmienia?

Endometrioza jest chorobą zależną od estrogenów, dlatego jej objawy najczęściej łagodnieją po menopauzie. Nie oznacza to jednak całkowitego ustąpienia problemu. U części pacjentek dolegliwości mogą się utrzymywać lub nawracać, co wynika m.in. z produkcji hormonów poza jajnikami oraz wpływu czynników, takich jak hormonalna terapia zastępcza.

Z tego artykułu dowiesz się, że:

• u większości kobiet menopauza łagodzi objawy endometriozy, ale nie zawsze je eliminuje,
• estrogeny mogą być nadal produkowane poza jajnikami i mieć znaczenie dla objawów endometriozy,
• niektóre czynniki (np. HTZ, otyłość) mogą sprzyjać nawrotom,
• objawy endometriozy po menopauzie mogą być niespecyficzne w porównaniu do wieku rozrodczego.

Dlaczego objawy endometriozy mogą nawracać po ustaniu miesiączkowania?

U około 97% pacjentek endometrioza po menopauzie ulega wyciszeniu. Szacuje się jednak, że u 2–5% kobiet objawy mogą się utrzymywać, nawracać lub pojawić się po raz pierwszy, już po ustaniu miesiączkowania. Niekiedy choroba zaczyna zaznaczać swoją obecność na etapie perimenopauzy.

Co odpowiada za endometriozę po menopauzie? 

To przede wszystkim produkcja estrogenów poza jajnikami – m.in. w tkance tłuszczowej, skórze i nadnerczach na skutek obecności aromatazy – specyficznego enzymu, który przekształca androgeny w estrogeny. Nie bez znaczenie jest lokalna produkcja estrogenów w ogniskach endometriozy.

Endometrioza w menopauzie – czynniki ryzyka

Menopauza najczęściej sprzyja wyciszeniu objawów endometriozy, jednak u części pacjentek choroba może się utrzymywać lub nawracać. Wpływają na to następujące czynniki:

• otyłość – tkanka tłuszczowa stanowi źródło estrogenów produkowanych poza jajnikami,
• choroba resztkowa po leczeniu operacyjnym – pozostawione, nawet mikroskopijne ogniska endometriozy mogą ulec ponownej aktywacji,
• stosowanie leków o działaniu estrogenowym (np. tamoksyfenu) – mogą stymulować tkankę endometrialną i nasilać objawy.

Szczególną uwagę zwraca się również nahormonalną terapię zastępczą i jej wpływ na endometriozę w okresie okołomenopauzalnym.

Czy HTZ jest czynnikiem ryzyka dla endometriozy?

Leczenie hormonalne menopauzy za pomocą HTZ i leków na menopauzę bez recepty może zwiększać ryzyko nawrotu choroby, m.in. poprzez reaktywację tzw. choroby resztkowej.

Jak rozpoznać objawy endometriozy w okresie pomenopauzalnym?

Objawy endometriozy po menopauzie mogą różnić się od tych obserwowanych w wieku rozrodczym. Najważniejsze różnice przedstawiono poniżej:

Jak diagnozuje się endometriozę u kobiet po menopauzie?

Diagnostyka endometriozy u kobiet po menopauzie wymaga szczególnej ostrożności, ponieważ objawy choroby mogą przypominać proces nowotworowy.

Jakie jest ryzyko rozwoju nowotworu z ognisk endometriozy po menopauzie?

Transformacja nowotworowa ognisk endometriozy po menopauzie jest zjawiskiem rzadkim, ale możliwym – najczęściej dochodzi do niej w obrębie jajników. Szacuje się, że ryzyko takiej przemiany wynosi około 1-2,5%.

Jak wygląda leczenie farmakologiczne i operacyjne endometriozy u starszych pacjentek?

Leczenie endometriozy u kobiet po menopauzie różni się od terapii stosowanej w wieku rozrodczym, np. ze względu na płodność. Priorytetem jest:

• złagodzenie bólu,
• poprawa jakości życia,
• wykluczenie zmian nowotworowych.

Endometrioza a menopauza – podsumowanie

Menopauza najczęściej łagodzi objawy endometriozy, jednak nie zawsze prowadzi do całkowitego ustąpienia choroby. U niewielkiego odsetka pacjentek dolegliwości mogą się utrzymywać lub nawracać. Wynika to m.in. z produkcji estrogenów poza jajnikami oraz aktywności ognisk endometriozy. Z tego względu każda nowa zmiana lub objaw po menopauzie wymaga diagnostyki, a leczenie – w tym hormonalne – powinno być dobierane indywidualnie.

FAQ

Źródła:

1. Barcz E. Najczęstsze błędy w diagnostyce i leczeniu endometriozy. Ginekologia po Dyplomie 2016/06. https://podyplomie.pl/ginekologia/22712,najczestsze-bledy-w-diagnostyce-i-leczeniu-endometriozy, dostęp online: 22.03.2026
2. Basta A, Brucka A, Górski J, et al. Stanowisko Zespołu Ekspertów Polskiego Towarzystwa Ginekologicznego dotyczące diagnostyki i metod leczenia endometriozy [The statement of Polish Society's Experts Group concerning diagnostics and methods of endometriosis treatment]. Ginekol Pol. 2012;83(11):871-876.
3. Cassani C, Tedeschi S, Cucinella L, et al. Menopause and endometriosis. Maturitas. 2024;190:108129. doi:10.1016/j.maturitas.2024.108129
4. Erel CT, Nigdelis MP, Ozcivit Erkan IB, et al. Endometriosis and menopausal health: An EMAS clinical guide. Maturitas. 2025;202:108715. doi:10.1016/j.maturitas.2025.108715
5. Spaczyński R.Z. Mitkowska A. Endometrioza w wieku przed- i okołomenopauzalnym – jak leczyć? Przegląd Menopauzalny 2011; 4: 302–308