Grypa u dzieci – objawy, leczenie i powikłania?

Grypa u dzieci to ostra wirusowa choroba zakaźna układu oddechowego, wywoływana przez wirusy grypy. Infekcja zazwyczaj ma nagły początek i przebiega z wysoką gorączką. Grypa jest wysoce zaraźliwa i w sezonie jesienno-zimowym wywołuje lokalne epidemie. Większość dzieci choruje na grypę krócej niż tydzień, ale czasem przebieg choroby jest poważniejszy i może wystąpić konieczność leczenia szpitalnego.

Jakie są najczęstsze objawy grypy u dzieci?

Przebieg grypy u dzieci jest zwykle dynamiczny. Objawy pojawiają się nagle i szybko dochodzi do ich eskalacji. Można je podzielić na objawy ogólne, objawy z dróg oddechowych i objawy żołądkowo-jelitowe.

Objawy ogólne grypy to m.in.:

• gorączka – temp. ciała powyżej 38,5–39°C – gorączka przy grypie u dziecka może występować z drgawkami gorączkowymi,
• dreszcze,
• bóle mięśni i stawów – może wystąpić np. mięśniowy ból nóg przy grypie u dziecka, ból wszystkich mięśni,
• ból głowy,
• osłabienie lub brak apetytu,
• uczucie zmęczenia, złe samopoczucie, ogólne osłabienie.

Objawy z dróg oddechowych przy grypie obejmują:

• ból gardła i uczucie suchości w gardle,
• chrypkę,
• kaszel – zwykle kaszel przy grypie u dziecka jest suchy,
• uczucie zatkanego nosa,
• katar – zwykle wodnisty wyciek z nosa.

Do objawów żołądkowo-jelitowych występujących w przebiegu grypy, zalicza się:

• ból brzucha i uczucie dyskomfortu w jamie brzusznej,
• nudności i/lub wymioty przy grypie u dziecka,
• biegunkę.

Niekiedy w przebiegu grypy może pojawić się zapalenie spojówek, powiększenie węzłów chłonnych na szyi, nadmierna senność lub trudności z zasypianiem. Możliwy jest także przebieg infekcji pod postacią ogólnego złego samopoczucia i gorączki u dziecka bez innych objawów. U dzieci, które były poddane szczepieniu na grypę, możliwy jest łagodniejszy lub bezobjawowy przebieg choroby.

Sprawdź, jakie są objawy RSV u dzieci i niemowląt.

Objawy grypy u niemowląt

Infekcja grypowa u niemowląt może przebiegać inaczej, niż u dzieci starszych. Objawy są mniej specyficzne i niejednoznaczne, chociaż pojawiają się nagle. Problemem jest także bariera komunikacyjna – małe dziecko nie powie, że boli je gardło czy mięśnie. Najmłodsi chorują „całym ciałem”.

Niepokojące symptomy, które mogą wskazywać na grypę u niemowląt, to:

• niepokój, senność lub nadmierna drażliwość i płaczliwość,
• trudności w karmieniu – dziecko mniej chętnie je, nie ssie piersi/butelki,
• wysoka gorączka,
• wymioty, biegunka,
• zaburzenia przytomności,
• trudności w oddychaniu.

W tej grupie wiekowej w przebiegu grypy częste jest występowanie drgawek gorączkowych.

Kiedy należy zgłosić się z dzieckiem do lekarza przy podejrzeniu grypy?

W wielu przypadkach opieka nad dzieckiem chorym na grypę może odbywać się w warunkach domowych. Istnieją jednak sytuacje, które wskazują na konieczność pilnej interwencji medycznej. Kiedy skonsultować się z lekarzem?

• Utrzymywanie się lub nawrót wysokiej gorączki u dziecka lub innych objawów po upływie 3 dni.
• Pojawiają się trudności w oddychaniu (m.in. świszczący oddech, przyspieszony oddech, uczucie braku tchu).
• Dziecko nie przyjmuje pokarmów i płynów.
• Pojawiają się uporczywe wymioty prowadzące do odwodnienia.
• Dziecko jest senne, ospałe, trudno je wybudzić, nie można z nim nawiązać kontaktu.
• U dziecka pojawią się drgawki.
• Objawy chorobowe, zwłaszcza gorączka, nie zmniejszają nasilenia po 2-3 dniach leczenia w domu.
• Gorączka powraca po kilku dniach przerwy.
• Dziecko zgłasza ból w klatce piersiowej.
• Pojawi się krwioplucie lub różowe zabarwienie śliny.
• Pojawi się zmiana zabarwienia skóry dziecka – skóra blada, sina wokół ust i pod paznokciami.
• Dziecko jest obciążone chorobami przewlekłymi, np. astmą, wadą serca.

Niemowlęta poniżej 6 miesiąca życia, które gorączkują, powinny być konsultowane i zbadane przez lekarza niezależnie od innych towarzyszących dolegliwości.

Jak długo dziecko zaraża grypą?

Dziecko może zarażać grypą jeszcze zanim pojawią się u niego pierwsze objawy choroby. Niektóre źródła mówią o tym, że u dzieci okres zakaźności może rozpocząć się kilka dni przed wystąpieniem objawów. Wirus grypy znajduje się w wydzielinie z dróg oddechowych i rozprzestrzenia się drogą kropelkową lub przez przeniesienie za pośrednictwem rąk.

Dziecko jest zakaźne dla otoczenia przez pierwsze 5-10 dni choroby, a czasem nawet dłużej. Ekstremalnie długi okres wydzielania wirusa grypy w wydzielinie dróg oddechowych może mieć miejsce u osób z ciężkimi niedoborami odporności. Wówczas dziecko może być zakaźne kilka tygodni-miesięcy.

Jak leczyć grypę u dziecka – czy potrzebne są antybiotyki?

U większości zdrowych dzieci grypa jest chorobą samoograniczającą się, a objawy ustępują nawet bez leczenia. Stosowane jest postępowanie objawowe mające na celu złagodzenie dolegliwości. W niektórych przypadkach zalecane jest także leczenie celowane – przeciwwirusowe. Grypa jest chorobą wirusową, więc antybiotyki nie są rutynowo stosowane w terapii. Mogą być jednak zalecane, gdy podejrzewane jest nadkażenie bakteryjne.

Sprawdź popularne kategorie

Grypa u dziecka – leczenie objawowe

Leczenie objawowe to podstawowy filar terapii grypy – zarówno u dzieci, jak i u dorosłych. Jego celem jest zmniejszenie nasilenia przykrych dolegliwości utrudniających codzienne funkcjonowanie. Co wchodzi w skład leczenia objawowego grypy?

• Nawadnianie – obfite doustne przyjmowanie płynów. Dziecko, które nie je i nie pije, musi zostać skierowane do szpitala celem dożylnego nawadniania i podawania leków.
• Podawanie leków przeciwbólowych dla dzieci i leków przeciwgorączkowych, np. paracetamolu czy buprofenu. Przeciwwskazane jest podawanie preparatów kwasu acetylosalicylowego!
• W razie kataru można podawać leki obkurczające błonę śluzową nosa. Leki na katar u dzieci to m.in. ksylometazolina i oksymetazolina. Preparaty stosuje się nie dłużej niż 5-7 dni.
• Leki na kaszel dla dzieci (leki przeciwkaszlowe) są zalecane w razie męczącego, suchego kaszlu.

Przyczynowe leczenie grypy u dzieci

W leczeniu przyczynowym grypy stosuje się lek o nazwie oseltamiwir. Jego działanie polega na zablokowaniu wirusowi grypy opuszczania zakażonych komórek, a tym samym – pozwala na ograniczenie rozprzestrzeniania się wirusa w organizmie. Podanie leku należy rozważyć u każdego dziecka z przypuszczalną grypą. Terapia jest wskazana również u dzieci, u których występuje zwiększone ryzyko ciężkiego przebiegu choroby i wystąpienie powikłań.

Oseltamiwir jest dostępny wyłącznie na receptę. Podaje się go doustnie i można stosować go już od 1. dnia życia. Terapia przynosi największe korzyści, jeśli zostanie włączona w ciągu pierwszych 48 godzin od wystąpienia pierwszych objawów. Preparat stosuje się dwa razy na dobę przez 5 dni (przez 10 dni u osób z obniżoną odpornością), a dawka jest dobierana indywidualnie do wagi dziecka.

Oseltamiwir jest także stosowany u dzieci w profilaktyce zakażenia wirusem grypy, czyli po kontakcie z chorym.

Jak można złagodzić objawy grypy u dziecka w domu?

Kilka domowych sposobów może pomóc dziecku w walce z chorobą. Jak opiekować się dzieckiem z grypą, aby szybciej wróciło do zdrowia?

• Nawadniaj! Warto zachęcać dziecko do picia wody, herbat, lekkich zup, rozcieńczonych soków. Dzieci karmionych mlekiem matki nie odstawiaj od piersi.
• Zadbaj nawilżone powietrze. Zmniejsza to podrażnienie dróg oddechowych. Możesz zastosować profesjonalny nawilżacz powietrza albo rozwieszone mokre ręczniki.
• Stosuj inhalacje z soli fizjologicznej – mogą one nawilżyć podrażnione śluzówki dróg oddechowych i złagodzić kaszel.
• Zapewnij dziecku przestrzeń na odpoczynek Sen i ograniczenie codziennych aktywności są szansą dla organizmu na regenerację. Nie posyłaj dziecka do szkoły/przedszkola, gdy jest chore!
• Stosuj miód. Miód działa nawilżająco na gardło i ma działanie przeciwkaszlowe. Możesz podawać dziecku letnie płyny z dodatkiem miodu.
• Podawaj dziecku lekkie, płynne/papkowate posiłki. Dziecko będzie je jadło chętniej niż pokarmy w formie stałej.

Ile trwa grypa u dziecka i kiedy wraca pełna odporność?

Infekcja grypowa może mieć różny przebieg, ale zwykle można wyróżnić 5 etapów zakażenia. Ile trwa grypa u dziecka?

1. Okres inkubacji. Czas wylęgania grypy (okres od kontaktu z patogenem do wystąpienia objawów) wynosi średnio ok. 18-72 godziny. Wówczas objawy nie występują
2. Początek choroby. Nagłe pojawienie się gorączki, objawów ogólnych i objawów z dróg oddechowych. W ciągu jednego dnia dochodzi zwykle do ich pełnego rozwoju. Ten nagły i intensywny początek odróżnia grypę od przeziębienia u dziecka.
3. Okres ostrych objawów. Trwa zwykle ok. 3 dni. Objawy mają wtedy największe nasilenie.
4. Okres ustępowania objawów. Ok. 4-5 dnia objawy zaczynają powoli ustępować. Gorączka i inne objawy ogólne słabną. Kaszel zwykle utrzymuje się
5. Okres powrotu do zdrowia. Pełna rekonwalescencja następuje po okresie 1-2 tygodni od zachorowania, czasem dłużej. Suchy kaszel i osłabienie mogą utrzymywać się dłużej.

Potrzeba czasu do odbudowania odporności po walce z wirusem. W okresie choroby i tuż po niej organizm jest bardziej podatny na inne infekcje. Należy pamiętać o tym, że przechorowanie grypy nie daje pełnej odporności – można chorować wiele razy w ciągu życia, ale coroczna szczepionka na grypę zmniejsza ryzyko wystąpienia infekcji. W przypadku dzieci możliwe jest podanie szczepionki wyłącznie w placówce ochrony zdrowia (dzieci nie mogą otrzymać szczepienia w aptece).

Jakie są możliwe powikłania grypy u dzieci?

W przebiegu grypy mogą wystąpić groźne dla zdrowia i życia powikłania. Na powikłania najbardziej narażone są dzieci najmłodsze, z chorobami przewlekłymi i niedoborami odporności.

Powikłania po grypie u dzieci to m.in.:

• zapalenie płuc (grypowe lub poprzez nadkażenie baketryjne),
• zapalenie oskrzeli,
• zapalenie zatok przynosowych,
• zapalenie mięśnia sercowego,
• zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych i mózgu,
• zespół Guillaina-Barrégo.

Podsumowanie

Przebieg grypy u dzieci może być rożny i istnieje ryzyko wystąpienia ciężkich powikłań. Poza leczeniem warto pamiętać o sposobach na profilaktykę grypy, przede wszystkim o corocznym szczepieniu. Dlaczego warto szczepić dzieci przeciw grypie? Jest to na ten moment najskuteczniejsze i najbezpieczniejsze działanie do zapobiegania zachorowaniom. O szczepieniach ochronnych rozmawiaj z pediatrą lub z lekarzem rodzinnym.

Źródła:

1. Cianciara J., Juszczyk J., Choroby zakaźne i pasożytnicze, Wydawnictwo Czelej Sp. z. o.o., Lublin, 2007
2. Przybyłowski T., Powikłania grypy, Medycyna po Dyplomie. Pulmonologia, 2011, https://podyplomie.pl/publish/system/articles/pdfarticles/000/010/836/original/Strony_od_MpD_2011_11-9.pdf?1468580432, [dostęp: 23.09.2025 r.]
3. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria II, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
4. Doniec Z., Jackowska T., Kuchar E., Mastalerz-Migas A., Sybilski A., Woroń J., Rekomendacje postępowania w grypie u dzieci – KOMPAS GRYPA 23/24. Aktualizacja na sezon 2023/2024, Pediatria i Medycyna Rodzinna, 2023, https://pimr.pl/assets/pdf/artykuly/273-283-paediatrics-family-medicine-4-2023-sybilski-pl.pdf, [dostęp: 23.09.2025 r.]
5. Boktor S.W., Hafner J.W., Influenza, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK459363/, [dostęp: 23.09.2025 r.]