Przeziębienie u dziecka − jak je szybko wyleczyć? Przyczyny, objawy i domowe sposoby

Czy przeziębienie u malucha można wyleczyć w domu? Kiedy domowe sposoby na przeziębienie u dziecka wystarczą, a kiedy sięgnąć po produkty z apteki? Zobacz, przy jakich objawach zasięgnąć opinii pediatry. Oto parę wskazówek, jak szybko wyleczyć przeziębienie u dziecka.

Czym jest przeziębienie? Etapy przeziębienia u dziecka

Przeziębieniem określa się łagodną infekcję wirusową górnych dróg oddechowych, najczęściej nosa i gardła. Zazwyczaj mija samoistnie. Na przeziębienie nie ma leczenia przyczynowego (eliminującego wirusy), stosuje się jedynie metody łagodzące dokuczliwe objawy. Co ważne – przeziębienia nie leczy się antybiotykami, które oddziałują na bakterie, ale nie na wirusy. Ile trwa przeziębienie u dziecka? Zwykle 7–10 dni.

Przeziębienie przebiega według następujących etapów:

• Okres wylęgania się choroby (1–3 dni): dziecko nie ma jeszcze objawów, ale zwykle już na tym etapie zaraża innych,
• Początek objawów (1–2 dni): pojawienie się pierwszych symptomów infekcji,
• Okres rozwoju infekcji (3–5 dni): objawy przybierają na sile,
• Faza zdrowienia (3–6 dni): okres ustępowania objawów.

Przyczyny przeziębienia

Przeziębienie jest infekcją wirusową, wywoływaną najczęściej przez rinowirusy, adenowirusy oraz koronawirusy. Infekcja przenosi się drogą kropelkową (dziecko zaraża się, gdy osoba chora kichnie lub kaszlnie w jego kierunku, dlatego przeziębienia szybko rozprzestrzeniają się w żłobkach czy przedszkolach).

Do zarażenia się niezbędny jest kontakt z wirusem. Dziecko nie choruje przez zmarznięcie, przewianie czy bieganie boso. Owszem, wychłodzenie może chwilowo osłabić odporność, ale jeśli nie doszło do zetknięcia z patogenem, samo w sobie nie spowoduje choroby.

Objawy przeziębienia u dziecka

Przeziębienie u niemowlaka i starszych dzieci przebiega z podobnymi objawami, do których zalicza się:

• Katar i uczucie zatkanego nosa,
• Kaszel, początkowo suchy, następnie przechodzący w mokry,
• Stan podgorączkowy lub gorączkę, rzadko przekraczającą 38,5 °C,
• Drapanie lub ból gardła,
• Kichanie,
• Osłabiony apetyt,
• Zmęczenie i senność,
• Płaczliwość i rozdrażnienie.

Przeziębienie u dziecka – objawy początkowe

Pierwsze objawy infekcji u dziecka to zwykle stan podgorączkowy, wodnisty, lejący katar, któremu towarzyszy kichanie, oraz suchy kaszel i podrażnienie gardła.

Diagnostyka przeziębienia

Przeziębienie rozpoznaje się na podstawie objawów klinicznych. Gdy dolegliwości ustępują po zastosowanym leczeniu objawowym, nie przeprowadza się żadnych specjalistycznych badań. Jeśli natomiast gorączka nie ustępuje, dolegliwości nasilają się lub pojawiają się nowe symptomy, lekarz może zadecydować o wykonaniu morfologii krwi, testów w kierunku grypy, RSV, czy COVID-19 lub prześwietlenia klatki piersiowej. Początkowo błahe objawy mogą bowiem świadczyć o innej niż przeziębienie infekcji. Zdarza się również, że zakażenie wirusowe przeradza się w infekcję bakteryjną, a w takim przypadku konieczna jest zmiana leczenia.

Sprawdź, jakie są objawy grypy u dzieci.

Alergia czy przeziębienie u dziecka? Jak to odróżnić?

Kichanie, wodnisty katar, łzawienie oczu, suchy kaszel, drapanie w gardle – te symptomy mogą wskazywać zarówno na alergię, jak i na przeziębienie. Po czym więc rozpoznać, z czym mierzy się dziecko?

• Alergii nie towarzyszy gorączka,
• Objawy przeziębienia ustępują mniej więcej po tygodniu, a dolegliwości związane z alergią występują tak długo, jak długo trwa ekspozycja na alergen (czyli np. nasilają się po wyjściu na dwór wiosną, albo po kontakcie z psem lub kotem, w zależności od czynnika uczulającego).

Grypa czy przeziębienie u dziecka? Jak poznać?

Jak natomiast odróżnić grypę od przeziębienia?

• Przeziębienie rozwija się powoli i stopniowo, grypa ma natomiast gwałtowny początek,
• Grypie rzadko towarzyszy katar, który jest głównym objawem przeziębienia,
• Podczas przeziębienia dziecko może być lekko osłabione, zwykle jednak funkcjonuje normalnie. Grypie towarzyszy silny ból głowy oraz bóle mięśniowo-stawowe, a także znaczące zmęczenie, które sprawiają, że dziecko jest apatyczne i nie ma chęci na zabawę,
• Gorączka towarzysząca grypie jest wyższa niż w przypadku przeziębienia.

Co na przeziębienie u dziecka podawać? Leki i produkty z apteki na poszczególne objawy

Dobrze znane symptomy przeziębienia, takie jak kaszel, katar czy gorączka skutecznie utrudniają maluchowi i rodzicom realizację codziennych aktywności. Zatkany nos i uporczywy kaszel mogą doskwierać zarówno w ciągu dnia, jak i powodować nieprzespane noce. Co podać dziecku na przeziębienie? Wszystko zależy od objawów.

Jak u dzieci leczyć przeziębienie z katarem?

Katar u dziecka utrudnia oddychanie, często wiążę się z łzawieniem oczu i kichaniem. Może także powodować problemy z zasypianiem. Z tego powodu, jak i dlatego, że zalegająca wydzielina może spowodować stan zapalny gardła czy zatok, warto z nim walczyć.

• Niezależnie, czy dziecko umie już samodzielnie wydmuchać nos, czy korzystasz z aspiratora do odciągania kataru, należy regularnie opróżniaćj nos. Na rynku dostępne są zarówno aspiratory wymagające zaciągania powietrza przez dorosłego (w celu wytworzenia podciśnienia), jak i sprzęty, które można podłączać do odkurzacza, a także aspiratory automatyczne.  Więcej na ten temat dowiesz się z artykułu: Aspirator do nosa dla niemowląt. Jak poradzić sobie z katarem u niemowlaka?
• Dodatkowo możesz stosować dostępne w aptekach krople do nosa czy preparaty na bazie olejków eterycznych, które pomogą w oddychaniu. Zwróć uwagę na limity wiekowe w preparatach zawierających olejki, bo nie wszystkie są odpowiednie dla najmłodszych. Możesz zaopatrzyć się także w preparaty z olejkami w formie plasterków do naklejania na ubranka lub maści, które wciera się w klatkę piersiową i górne partie pleców.
• Przy katarze sprawdzić mogą się także leki na katar dla dzieci w postaci aerozoli do nosa. W tej postaci występują preparaty z roztworami soli morskiej lub zawierające składniki obkurczające naczynia krwionośne w błonie śluzowej nosa. 
  • W aptekach można dostać roztwory soli morskiej o stężeniu izotonicznym (zgodnym z ciśnieniem osmotycznym płynów ustrojowych) lub hipertonicznym (wyższym od ciśnienia osmotycznego płynów ustrojowych).
  • Roztwory hipertoniczne są zalecane do stosowania przy mocniejszym katarze, natomiast te izotoniczne można używać też do higieny nosa, na co dzień. Więcej o właściwościach zdrowotnych soli morskiej przeczytasz tu: Woda morska do nosa – na co pomaga?
  • Aerozole obkurczające do nosa mają inny mechanizm działania, niż roztwory soli morskiej, efekt ich stosowania jest jednak silniejszy. Co ważne, można je aplikować maksymalnie do 5 dni. Nadużywane i stosowane zbyt długo mogą doprowadzić do uszkodzenia błony śluzowej nosa.

Przeziębienie u dziecka jak leczyć – gorączka?

Kiedy u dziecka pojawi się gorączka, należy podawać, odpowiednie do wieku i masy ciała dziecka, preparaty przeciwgorączkowe i leki przeciwbólowe dla dzieci. Są one powszechnie dostępne w aptekach. Występują w formie syropów, czopków, a dla starszych dzieci – tabletek i granulatu. Warto pamiętać, że według ogólnych zaleceń leki przeciwgorączkowe podaje się, gdy temperatura przekracza 38,5°C. W niektórych przypadkach jednak (złe samopoczucie dziecka, silne dolegliwości bólowe) zbijanie gorączki można rozpocząć wcześniej. Decyzję zawsze podejmuje się indywidualnie, oceniając stan malucha.

Preparaty przeciwgorączkowe dla dzieci zawierają paracetamol lub ibuprofen. Więcej na temat tych leków dowiesz się z artykułu: Paracetamol czy ibuprofen? Co uśmierzy ból lepiej?

• Obie substancje czynne mają działanie przeciwgorączkowe i mogą być stosowane u dzieci. 
• Ibuprofen dodatkowo wykazuje działanie przeciwzapalne. 
• W infekcjach, przy których występuje wysoka lub trudna do zbicia gorączka, można stosować je naprzemiennie, żeby skutecznie walczyć z wysoką temperaturą. W takich sytuacjach należy skonsultować się z lekarzem.

Istnieją również domowe sposoby na gorączkę, takie jak np. zimne okłady lub kąpiel w temperaturze niższej o parę stopni od ciepłoty ciała. Są to jednak metody, które mogą być dla dzieci nieprzyjemne, a przez to ich stosowanie budzi niechęć, a i skuteczność jest niepewna. Dlatego bezpieczniej jest zastosować odpowiednie leki obniżające temperaturę ciała.

Ile trwa gorączka u dziecka przy przeziębieniu? 

Czas utrzymywania się gorączki, a także jej wysokość, zależy od rodzaju infekcji. Przy zwykłych przeziębieniach wirusowych podwyższona temperatura ciała utrzymuje się przez 2–5 dni. Jeśli trwa dłużej, należy skonsultować się z pediatrą.

Leczenie przeziębienia u dziecka w przypadku kaszlu i bólu gardła

Kolejnym objawem, na jaki może uskarżać się maluch, jest ból gardła i kaszel. W zależności od wieku dziecka można użyć preparaty do gardła o działaniu nawilżająco-powlekającym pochodzenia naturalnego lub leki przeciwzapalne. Środki te występują w formie aerozoli do gardła, pastylek, lizaków czy syropów.

• Naturalne składniki powlekające to między innymi porost islandzki czy prawoślaz. Tworzą one warstwę wyścielającą śluzówkę gardła i łagodzącą jego podrażnienia. Działają kojąco i hamują ataki kaszlu. 
• Leki przeciwzapalne stosowane w formie aerozoli do gardła ograniczają obrzęk i zaczerwienienie gardła oraz łagodzą ból. 
• Przy stosowaniu preparatów działających na gardło, niezależnie od ich składu, warto zwrócić uwagę, aby przez około 30 minut po użyciu leku nie pić ani nie jeść. Pozwoli to na dłuższy kontakt leku z błoną śluzową, a przez to jego lepsze działanie.
• Warto unikać preparatów o wysokiej zawartości cukru (mogą sprzyjać rozwojowi próchnicy). 

• Szczególnie w przypadku przeziębień czy jakichkolwiek innych problemów z drogami oddechowymi warto maksymalnie odizolować dziecko od dymu tytoniowego, zabraniając domownikom palenia w jego obecności.
• Dodatkowo przy męczącym kaszlu można również wspomagać organizm dziecka, robiąc mu inhalacje. Na rynku dostępnych jest wiele rodzajów nebulizatorów. W przypadku przeziębień warto postawić na inhalacje z użyciem roztworów soli fizjologicznej lub soli połączonej z kwasem hialuronowym. 

Leczenie senności i zmęczenia występującychej przy przeziębieniu u dziecka

Przy przeziębieniu dziecko może czuć się senne i zmęczone. Ogólne osłabienie objawia się niechęcią do zabawy czy marudzeniem. Dziecka nie należy na siłę aktywizować. Wręcz odwrotnie – warto zapewnić mu odpowiednie warunki do odpoczynku i regeneracji w domu. Sen to najlepsze lekarstwo!

Domowe sposoby na przeziębienie u dziecka

Jak szybko wyleczyć przeziębienie u dziecka? Leczenie farmakologiczne warto uzupełnić naturalnymi metodami. Domowe sposoby leczenia przeziębienia u dziecka obejmują:

Naturalne leczenie przeziębienia u dzieci – dieta

Wsparciem w łagodzeniu objawów przeziębienia może też być odpowiednio zbilansowana dieta, dostarczająca substancji wspierających układ odpornościowy w walce z patogenami. Co warto jeść przy przeziębieniu?

• Warzywa i owoce dostarczające witamin i mikroelementów. Świeżo wyciskane soki oraz zupy-kremy są postaciami, które łatwo zjeść nawet przy bólu gardła,
• Ciepłe posiłki, np. rozgrzewający rosół czy działający powlekająco kisiel,
• Ciepłe płyny, wzbogacone, w zależności od preferencji dziecka, miodem, czosnkiem, naturalnym sokiem malinowym, cytryną czy kurkumą. 

Jak przyspieszyć leczenie?

Widząc pierwsze objawy przeziębienia u dziecka, zastanawiamy się, co mu podać, aby szybko wyzdrowiało. Prawda jest taka, że infekcję wirusową organizm musi zwalczyć sam. Wdrażając domowe i apteczne metody na przeziębienie, poprawiamy samopoczucie malucha, zapobiegamy narastaniu intensywności objawów oraz powikłaniom po przeziębieniu, niemniej infekcji nie da się w magiczny sposób usunąć w jeden dzień. 

Aby jednak maksymalnie ograniczyć czas przeziębienia, warto:

• Od pierwszych oznak kataru wdrożyć odpowiednią higienę nosa,
• Dbać o zdrową dietę i odpowiednią ilość snu u dziecka, aby organizm miał siłę do walki z patogenem oraz czas na regenerację,
• Dbać o dobrą kondycję błon śluzowych poprzez nawadnianie, inhalacje z soli fizjologicznej oraz nawilżanie powietrza.

Istnieje również szereg zachowań, od których warto się powstrzymać:

• Nie podawajmy dziecku na własną rękę antybiotyków „na zapas”,
• Nie przegrzewajmy dziecka w trosce o to, aby nie zmarzło,
• Nie zmuszajmy do jedzenia, gdy nie ma apetytu – najważniejsze jest przyjmowanie płynów, 
• Nie posyłajmy chorego dziecka do placówki – zbyt szybki powrót do zajęć to nie tylko ryzyko zarażenia kolegów, ale również złapania kolejnej infekcji, gdy układ odpornościowy jest osłabiony.

Co można, a czego nie podczas przeziębienia?

Rodzice chorego dziecka często zastanawiają się, co maluch może robić, a czego nie powinien. Choć najbardziej wskazany jest odpoczynek, większość dzieci podczas infekcji czuje się na tyle dobrze, że nie wyraża chęci leżenia w łóżku. Niemniej warto w tym czasie wybierać spokojne aktywności, podczas których dziecko nie jest narażone na nadmierne pocenie się: kolorowanie, układanie klocków, wspólne czytanie.

Basen a przeziębienie u dziecka

W czasie przeziębienia należy zrezygnować z zajęć na basenie. Zmiany temperatury i wysiłek fizyczny mogą pogorszyć stan zdrowia dziecka.

Przeziębienie u dziecka a spacer

Jeśli dziecko nie ma gorączki, może wyjść na spacer. Lepiej jednak, aby był to las czy park, a nie centrum miasta. Zielone, otwarte tereny nie tylko korzystnie wpływają na drogi oddechowe, ale również minimalizują ryzyko zarażenia innych osób.

Przeziębienie u dziecka − kiedy do pediatry?

Wiele czynników wpływa na to, czy konieczna jest wizyta u lekarza. Dużo zależy od wieku dziecka. W przypadku noworodków i niemowląt zawsze warto zasięgnąć opinii lekarza. Ponadto, jeśli gorączka u dziecka słabo reaguje na leki lub utrzymuje się dłużej niż 2−3 dni, również lepiej skonsultować się z pediatrą. Podejmując decyzję o wizycie u lekarza, zawsze należy uwzględnić nasilenie objawów, samopoczucie dziecka oraz współwystępowanie innych chorób przewlekłych, które pod wpływem przeziębienia mogą ulec zaostrzeniu (np. astmy). Generalnie dzieci, które prawidłowo reagują na wdrożoną terapię i zachowują dobre samopoczucie, mogą być leczone w domu., Nie ma konieczności wizyty w przychodni, która, szczególnie w sezonie infekcyjnym, stwarza ryzyko złapania innej, zwykle groźniejszej infekcji. Konsultacji z lekarzem wymagają również bardzo częste przeziębienia, które mogą wskazywać na problemy z odpornością.

Jak zapobiec przeziębieniu u dziecka?

Zapobieganie przeziębieniom u dzieci to przede wszystkim wspieranie naturalnej odporności i unikanie sytuacji sprzyjających zakażeniu. Choć całkowicie nie da się uniknąć infekcji (zwłaszcza u małych dzieci, które budują swoją odporność), można zmniejszyć ryzyko. Jakie działania warto wdrożyć?

• Pamiętaj, że budowanie odporności to proces. Zdrowa dieta, aktywność fizyczna, odpowiednia higiena i ilość snu powinny być nawykami od urodzenia, a nie tylko „zrywami” w sezonie infekcyjnym,
• Jak najwcześniej wpajaj dziecku nawyk mycia rąk: po każdym przyjściu do domu, przed przyrządzeniem i spożywaniem posiłków, po wyjściu z toalety,
• Dbaj, aby maluch po powrocie z placówki zmieniał ubrania – dzięki temu unikniesz roznoszenia przedszkolnych czy żłobkowych patogenów po domu,
• Pamiętaj o suplementacji witaminy D i szczepieniach ochronnych,
• Ubieraj dziecko adekwatnie do pogody.

Co jeszcze warto wiedzieć o przeziębieniach u dziecka (FAQ)

Sprawdź odpowiedzi na najczęściej zadawane pytania dotyczące przeziębień u dzieci.

Przeziębienie u dziecka – podsumowanie

Przeziębienie u dziecka to częsta infekcja wirusowa. Objawia się katarem, kaszlem, bólem gardła i, czasem, gorączką. Przyczyną są wirusy przenoszone głównie drogą kropelkową. Przeziębienie u dzieci leczy się objawowo: łagodząc kaszel, zbijając gorączkę i udrażniając nos. Niezwykle ważne są również nawadnianie, odpoczynek i zdrowa dieta.

Źródła:

1. Pappas DE. The Common Cold. Principles and Practice of Pediatric Infectious Diseases. 2018:199–202.e1. doi: 10.1016/B978-0-323-40181-4.00026-8. Epub 2017 Jul 18. PMCID: PMC7152197.
2. InformedHealth.org [Internet]. Cologne, Germany: Institute for Quality and Efficiency in Health Care (IQWiG); 2006-. Overview: Common colds. [Updated 2023 Dec 11]. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK279543/
3. DeGeorge KC, Ring DJ, Dalrymple SN. Treatment of the Common Cold. Am Fam Physician. 2019 Sep 1;100(5):281-289. PMID: 31478634.