Alergia na brzozę – objawy i leczenie. Kiedy pyli brzoza?

Liczba osób prezentujących objawy alergicznego nieżytu nosa z roku na rok wzrasta. Szacuje się, że około 25% Polaków może zmagać się z tym problemem. W polskiej populacji najczęstszą przyczyną objawów alergicznego nieżytu nosa jest pyłek brzozy, który może powodować także alergiczne zapalenie spojówek oraz zespół alergii jamy ustnej. 

Z tego artykułu dowiesz się:

• dlaczego pyłek brzozy jest silnym alergenem i wywołuje katar sienny,
• kiedy przypada sezon pylenia brzozy w Polsce,
• jakie objawy daje alergia na brzozę i jak wygląda jej leczenie.

Dlaczego brzoza uczula?

Pyłek brzozy zawiera silne alergeny mogące wywołać reakcję alergiczną u ludzi. Alergen jest substancją, która w normalnych warunkach i dla ogółu ludzi jest nieszkodliwa, ale u osób do tego predysponowanych może wywoływać objawy chorobowe. U alergików układ odpornościowy błędnie interpretuje niektóre cząsteczki, które powszechnie znajdują się w otoczeniu ludzi, jako wrogie. Prowadzi do szeregu reakcji, które skutkują objawami alergii.

Brzoza jest najczęstszą przyczyną objawów alergicznego nieżytu nosa, czemu sprzyja:

• powszechność – rośnie na wielu terenach w kraju,
• produkcja dużej ilości pyłku,
• lekkość pyłku, który z wiatrem może przenosić się na wiele kilometrów.

Kiedy przypada szczyt sezonu pylenia brzozy w Polsce?

Od wczesnych lat 90. XX wieku w Polsce działa sieć punktów pomiarowych, które monitorują stężenie pyłków roślin i zarodników grzybów mikroskopowych. Dzięki nim możliwe było stworzenie kalendarza pylenia roślin, który prognozuje, kiedy można spodziewać się największego narażenia na dany alergen na terenie Polski oraz ile czasu pyli brzoza.

Kiedy zaczyna pylić brzoza? Szacuje się, że sezon pylenia brzozy przypada na okres od końca marca do początku maja, a największe stężenie pyłków przypada na drugą połowę kwietnia. Jak długo pyli brzoza? Na stronie internetowej Instytutu Ochrony Środowiska można sprawdzać aktualne, 4-dniowe prognozy stężenia pyłku brzozy w atmosferze.

Co wpływa na stężenie pyłku brzozy w atmosferze?

W okresie pylenia brzozy stężenie pyłku w atmosferze może być zmienne. Oto czynniki wpływające na koncentrację pyłku w atmosferze.

Jak objawia się silna alergia na pyłek brzozy?

Alergia na brzozę należy do alergii wziewnych i objawia się przede wszystkim jako alergiczny nieżyt nosa (ANN, katar sienny). Symptomy mogą znacznie utrudniać codziennie funkcjonowanie. Są to m.in.:

• wodnista wydzielina,
• kichanie,
• upośledzona drożność nosa,
• świąd nosa.

Wraz z ANN lub samodzielnie może występować alergiczne zapalenie spojówek, w którym po ekspozycji na pyłek brzozy pojawia się łzawienie, zaczerwienienie, świąd i pieczenie spojówek.

Sprawdź popularne kategorie

ANN zwiększa ryzyko astmy, której typowymi objawami są:

• duszność,
• kaszel,
• świszczący oddech.

Alergia na brzozę może też powodować objawy skórne, przede wszystkim pokrzywkę i świąd skóry. U osób uczulonych mogą pojawić się także objawy skórno-śluzówkowe (zespół alergii jamy ustnej) po zjedzeniu niektórych pokarmów.

Jakie produkty spożywcze powodują reakcje krzyżowe z brzozą?

Pierwotne uczulenie na brzozę może prowadzić się do wtórnej alergii na niektóre surowe owoce i warzywa. Przyczyną jest krzyżowa reakcja układu odpornościowego na białka roślinne. Białka wchodzące w skład pyłku brzozy są podobne do białek niektórych owoców i warzyw, przez co organizm może je „pomylić”. Wtedy u osoby uczulonej na brzozę po spożyciu pewnych pokarmów pojawiają się objawy takie jak:

• świąd warg, skóry wokół ust, jamy ustnej,
• obrzęk tkanej jamy ustnej i rąk,
• wysypka wokół ust.

Alergia na brzozę – czego nie jeść?

• jabłko – najczęstsza reakcja krzyżowa,
• gruszka,
• morela,
• seler,
• marchew,
• pietruszka.

Pieczenie i gotowanie warzyw i owoców może zmniejszać lub eliminować objawy.

Alergia na brzozę – leczenie

Leczenie uczulenia na pyłek brzozy ma trzy główne filary: unikanie alergenów, leczenie objawowe, leczenie przyczynowe.

Unikanie alergenów, służy minimalizowaniu nasilenia objawów. Polega na:

• śledzeniu kalendarza pylenia, gdzie można sprawdzić, co pyli w marcu, kwietniu i w maju,
• zmianie ubrań oraz myciu ciała i włosów po przebywaniu na dworze,
• unikaniu wychodzenia w słoneczne i wietrzne dni,
• unikaniu suszenia prania na zewnątrz,
• unikaniu wietrzenia pomieszczeń w ciepłe i wietrzne dni.

W leczeniu objawowym alergii na brzozę stosuje się preparaty doustne i leki miejscowe.

• doustne leki na alergię – leki przeciwhistaminowe, rzadko glikokortykosteroidy doustne,
• leki na katar alergiczny pod postacią kropli do nosa – zawierają glikokortykosteroidy donosowe,
• krople do oczu na alergię.

Leczenie przyczynowe (odczulanie) polega na stopniowym wprowadzaniu alergenu do organizmu w zwiększających się dawkach, co zmniejsza wrażliwość układu odpornościowego na alergizujące białka. Odczulanie trwa zwykle 3-5 lat i występuje w formie zastrzyków podawanych podskórnie lub podjęzykowej szczepionki.

Podsumowanie

Uczulenie na brzozę jest jedną z najczęstszych alergii wziewnych. Jeśli zauważasz u siebie objawy alergiczne, warto zgłosić się na konsultację do lekarza. Wodnisty katar może nie być kolejnym przeziębieniem, a objawem alergii na pyłek brzozy. Lekarz rodzinny lub alergolog wyjaśni Ci, na czym polegają testy alergiczne skórne oraz zaplanuje odpowiednią diagnostykę.

Źródła:

1. Rapiejko, A., Jurkiewicz, D., Lipiec A., i inni, Very high birch pollen concentration in the air in selected Polish cities in 2022 – clinical implications. Otolaryngologia Polska, 2022, 76(6), 30-36, https://otolaryngologypl.com/article/160832/en, [dostęp: 13.01.2026 r.]
2. Rapiejko P., Pomiary stężenia pyłku, http://www.alergen.info.pl/Pomiary_stezenia_pylku, [dostęp: 13.01.2026 r.]
3. Instytut Ochrony Środowiska. Państwowy Instytut Badawczy, Alergeny, https://ios.edu.pl/alergeny/, [dostęp: 13.01.2026 r.]
4. Grewling Ł., Jackowiak B., Nowak M., Smith M., Uruska A., Variations and trends of birch pollen seasons during 15 years (1996–2010) in relation to weather conditions in Poznań (western Poland), Grana, 2012, https://www.tandfonline.com/doi/full/10.1080/00173134.2012.700727#d1e2748, [dostęp: 13.01.2026 r.]
5. Rapiejko P., Pyłek brzozy, https://www.mp.pl/pacjent/alergie/chorobyalergiczne/alergeny/wziewne/58105,pylek-brzozy, [dostęp: 13.01.2026 r.]