Ból ucha u dziecka: objawy, leczenie i domowe sposoby

Ból ucha jest częstą dolegliwością u dzieci. Może wystąpić we wszystkich grupach wiekowych. Jego przyczyną mogą być zarówno problemy związane z uchem, ale także czynniki spoza struktur usznych, jak na przykład schorzenia stawu skroniowo-żuchwowego czy choroby zębów. Poznaj najczęstsze przyczyny bólu ucha u dzieci i dowiedz się, jak można pomóc dziecku, które zmaga się z bólem ucha.

Z tego artykułu dowiesz się:

• jakie są najczęstsze przyczyny bólu ucha u dzieci,
• jak rozpoznać ból ucha u niemowląt i małych dzieci,
• jak bezpiecznie pomóc dziecku przy bólu ucha i kiedy konieczna jest pilna konsultacja z lekarzem.

Dlaczego dziecko boli ucho?

Ból ucha (otalgia) to częsty problem u dzieci i przyczyna konsultacji lekarskich. Dolegliwość może być spowodowana przez chorobę zlokalizowaną w uchu (otalgia pierwotna) lub rzutować się z innego miejsca (otalgia wtórna). Do otalgii pierwotnej prowadzi m.in. 

• stan zapalny ucha, 
• obrzęk tkanek ucha, 
• wzrost ciśnienia w jamie bębenkowej,
• obecność ciała obcego w przewodzie słuchowym zewnętrznym. 

W przypadku otalgii wtórnej źródłem dolegliwości są procesy chorobowe toczące się poza uchem.

Ludzkie ucho jest obficie wyposażone w receptory czuciowe i bólowe. Nerwy odbierające bodźce zewnętrzne przenoszą impulsy czuciowe także na inne części ciała, np. migdałki, gardło i krtań. Z tego powodu schorzenia zlokalizowane poza uchem mogą dawać objawy w postaci bólu ucha. 

Czy możliwe jest dziecięce zapalenie ucha bez bólu? O takim przebiegu choroby można mówić w przypadku wysiękowego zapalenia ucha, które u dzieci często przebiega łagodnie, ze skąpymi objawami klinicznymi.

Przyczyny bólu ucha u dziecka

Ból ucha u dziecka może wynikać z różnorodnych przyczyn – od stanu zapalnego struktur ucha po obecność w przewodzie słuchowym ciała obcego. W poniższym tekście omawiamy najczęstsze przyczyny dolegliwości bólowych u najmłodszych.

Zapalenie ucha środkowego

Najczęstszą przyczyną bólu ucha u dzieci jest zapalenie ucha środkowego (jama za błoną bębenkową) – wirusowe i bakteryjne. Zapalenie ucha środkowego zwykle jest poprzedzone objawami infekcji górnych dróg oddechowych – np. ból gardła, katar. U najmłodszych dzieci trąbka słuchowa (trąbka Eustachiusza) jest krótka i położona poziomo, co w przebiegu zapalenia górnych dróg oddechowych sprzyja jej zamykaniu. W przypadku niedrożności trąbki słuchowej w uchu środkowym tworzy się podciśnienie, co sprzyja gromadzeniu płynu oraz rozwojowi bakterii i wirusów. Ból jest efektem rozciągania bogato unerwionych struktur ucha. Zwykle jest silny, rozpierający i pulsujący. Dodatkowe objawy to m.in. gorączka i osłabienie apetytu.

Sprawdź popularne kategorie

Zapalenie ucha zewnętrznego

Ucho zewnętrzne obejmuje małżowinę uszną i przewód słuchowy zewnętrzny. Do stanu zapalnego najczęściej prowadzi uszkodzenie skóry poprzez np. zadrapanie czy częsty kontakt z wodą. Głównym objawem jest zaczerwienienie skóry i jej obrzęk, czemu może towarzyszyć świąd. Ból ucha nasila się przy dotyku i przy naciąganiu małżowiny usznej. Przyczyną zapalenia ucha zewnętrznego u starszych dzieci i u nastolatków może być źle wykonany lub źle pielęgnowany piercing.

Ciało obce w uchu i woskowina

Obecność dużej ilości woskowiny (zwłaszcza twardej) lub ciało obce w uchu może prowadzić do ucisku i podrażnienia skóry przewodu słuchowego. Konsekwencją może być miejscowy stan zapalny powodujący ból i uczucie zatkania ucha.

Zmiany ciśnienia otoczenia

Zmiany ciśnienia, np. podczas lotu samolotem, mogą prowadzić do zaburzeń funkcjonowania trąbki słuchowej i do upośledzenia wyrównywania ciśnienia między uchem a otoczeniem. Może pojawić się m.in. ból, uczucie pełności w uchu, pisk w uchu.

Urazowa perforacja błony bębenkowej

W wyniku uderzenia w ucho, urazu w głowę czy ekspozycji na bardzo głośny dźwięk może dojść do przerwania ciągłości błony bębenkowej. Objawia się to silnym, ekstremalnym bólem, pogorszeniem lub utratą słuchu oraz zwykle krwistą wydzieliną z ucha.

Rzutowany ból ucha

Dziecko może lokalizować dolegliwości bólowe w uchu, chociaż samo ucho nie jest chore i nie toczy się w nim żaden stan zapalny czy infekcja. Ze względu na skomplikowany embrionalny rozwój ucha, nerwy zapewniające unerwienie czuciowe z tego obszaru, zaopatrują też czuciowo inne części ciała, co może skutkować rzutowaniem bólu z różnych obszarów na ucho.

Powszechnym przykładem rzutowanego bólu ucha u dziecka jest ząbkowanie oraz stan zapalny zębów i dziąseł. Bodźce bólowe z tego obszaru są przenoszone na ucho, chociaż samo ucho pozostaje zdrowe.

U dzieci rzutowany ból ucha może być także związany także z:

• zapaleniem gardła,
• zapaleniem migdałków (np. w przebiegu anginy paciorkowcowej),
• zapaleniem zatok przynosowych,
• problemami ze stawem skroniowo-żuchwowym,
• urazem żuchwy lub szczęki,
• stanami zapalnymi jamy ustnej (np. afty, nadżerki),
• powiększeniem węzłów chłonnych szyi.

Jak rozpoznać ból ucha u dziecka?

U starszych dzieci i u nastolatków rozpoznanie bólu ucha nie sprawia większych trudności. Dziecko wówczas z łatwością lokalizuje ból (mówi o nim lub pokazuje palcem). Najmłodsze dzieci nie są zdolne do takiej komunikacji. Ścisła obserwacja pociechy może natomiast wysnuć podejrzenie, że stan zdrowia malucha uległ pogorszeniu i że jego przyczyną może być ból ucha.

Oto objawy, które mogą wskazywać na ból ucha u najmłodszych dzieci:

• nasilony płacz i drażliwość,
• zmiana zachowania dziecka – np. mniejsza chęć do zabawy,
• niechęć do picia,
• częste dotykanie ucha lub pociąganie ucha,
• wyciek z ucha,
• zaczerwienienie ucha,
• gorączka lub stan podgorączkowy.

Najmniejsze dzieci chorują „całym ciałem”. Niepokojące objawy ogólne powinny być konsultowane z lekarzem.

Co na ból ucha u dziecka?

Początkowe leczenie bólu ucha można prowadzić w domu z zastrzeżeniem, że najmłodsze dzieci i tak będą wymagały konsultacji z pediatrą, który oceni przyczynę bólu ucha i wykluczy groźne dla dziecka powikłania. W razie stwierdzenia bakteryjnego zapalenia ucha konieczna będzie antybiotykoterapia doustna, dożylna lub miejscowa (krople do ucha).

Domowe sposoby na ból ucha u dziecka

Gdy dziecko skarży się na ból ucha, zapewnij mu spokojne i ciche miejsce do odpoczynku. W razie gorączki bardzo ważne jest pamiętanie o podawaniu dziecku zwiększonej ilości płynów. Można także stosować ciepłe okłady na bolące ucho, ale należy być ostrożnym, żeby nie poparzyć dziecka.

Leki bez recepty na ból ucha u dziecka

Lekiem pierwszego rzutu stosowanym u dzieci z bólem ucha, zwłaszcza przy podejrzeniu zapalenia ucha środkowego, są leki przeciwbólowe i przeciwgorączkowe. Można je włączyć jeszcze przed konsultacją lekarską.

Lekami na zapalenie ucha pierwszego wyboru są paracetamol i ibuprofen. Należy je podawać dziecku w dawce należnej na kilogram masy ciała. Preparaty dostępne na rynku mają formę tabletek, kapsułek, syropów i czopków. Paracetamol ma działanie przeciwbólowe i przeciwgorączkowe, a ibuprofen – także przeciwzapalne.

Dostępne bez recepty krople do uszu powinny być stosowane bardzo ostrożnie u dzieci, ponieważ tylko lekarz jest w stanie ocenić, czy błona bębenkowa jest nienaruszona i czy nie ma przeciwwskazań do stosowania miejscowych preparatów.

Ból ucha u dziecka przy katarze

Ból ucha u dziecka często pojawia się jako efekt początkowych dolegliwości górnych dróg oddechowych. To częsty scenariusz w infekcjach o etiologii wirusowej, w przebiegu których występuje zatkany nos i katar. Dochodzi do obrzęku błony śluzowej nosogardła, gdzie ujście ma trąbka słuchowa Eustachiusza. Gdy dochodzi do zablokowania ujścia trąbki, nie może ona prawidłowo wyrównywać ciśnień między uchem środkowym a otoczeniem.

Brak prawidłowego funkcjonowania trąbki słuchowej prowadzi do powstania podciśnienia, a czasem także do zatrzymania niewielkiej ilości płynu (wysięku) w uchu środkowym. Prowadzi to do uczucia zatkanych uszu u dzieci, bólu, a czasem także do pogorszenia słuchu (zwykle odwracalnego).

Kiedy potrzebna jest wizyta u lekarza?

Bólu ucha u dziecka nie powinien być lekceważony. Niektóre problemy takie jak ząbkowanie czy wirusowe zapalenie ucha miną same po zastosowaniu leków przeciwzapalnych, ale inne przyczyny bólu ucha mogą nie mijać tak łatwo.

Kiedy pilnie udać się z dzieckiem do lekarza? Konsultacja jest wskazana w przypadku wystąpienia takich objawów jak:

• wysoka gorączka, która utrzymuje się dłużej niż 1-2 dni,
• silny ból, który nie zmniejsza się po zastosowaniu leków przeciwbólowych,
• wyciek z ucha,
• osłabienie słuchu,
• brak przyjmowania pokarmów i płynów.

Każde dziecko poniżej drugiego roku życia, które ma ból ucha, powinno być zbadane przez lekarza.

Podsumowanie

Ból ucha u dziecka najczęściej jest związany z zapaleniem ucha środkowego lub jest powikłaniem infekcji górnych dróg oddechowych. Możliwość rzutowania bólu z innych części głowy i szyi na ucho czasem przysparza trudności w diagnostyce. W razie wątpliwości warto skonsultować się z doświadczonym lekarzem, który zbada uszy dziecka.

Źródła:

1. Kawalec W., Grenda R., Kulus M., Pediatria II, wyd.II, PZWL Wydawnictwo Lekarskie, Warszawa, 2018
2. Fong J.H.S., Leong A.G., Leung A.K.C., Otalgia in children, Journal of the National Medical Association, 05.2000
3. Coulter J., Coulter M.H., Kwon E., Otalgia, , StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK549830/, [dostęp: 16.12.2025 r.]
4. Earwood J.S., Rathjen N.A., Rogers T.S., Ear Pain: Diagnosing Common and Uncommon Causes, American Family Physician, 01.2018, https://www.aafp.org/pubs/afp/issues/2018/0101/p20.html, [dostęp: 16.12.2025 r.]