Utrata węchu − co może oznaczać?

15. 5. 2020 · Karolina Rudowska · 4 minuty czytania
  • objawy
Utrata węchu − co może oznaczać?

Utrata węchu i jego zaburzenia mogą mieć wiele przyczyn. Najczęstsze z nich to choroby nosa i gardła, uszkodzenie nabłonka węchowego przez tytoń i urazy głowy. Upośledzenie węchu może być jednostronne lub obustronne, przejściowe i przemijające lub trwałe. O czym może świadczyć zanik węchu, jak go diagnozować i w jaki sposób leczyć?

Zmysł węchu

Zmysł węchu przez wiele osób jest nieco lekceważony − w końcu ciężko porównać jego wagę i użyteczność do zmysłu wzroku czy dotyku. Tymczasem węch odgrywa istotną rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka − ostrzega przed niebezpieczeństwem (np. drażniące zapachy toksycznych substancji, zepsute jedzenie), wspomaga zmysł smaku, bierze udział w wydzielaniu śliny i soku żołądkowego, wpływa na emocje, pociąg seksualny, odbiór wrażeń estetycznych czy ułatwia dbanie o własną higienę. U noworodków pomaga rozpoznać matkę i bierze udział w inicjacji odruchu ssania, a w niektórych zawodach stanowi podstawę konieczną do pracy − np. u kucharzy.

Droga węchowa rozpoczyna się od komórek w jamie nosowej, które odbierają bodźce chemiczne z zewnątrz. Przetwarzanie informacji następuje w mózgu, w strukturach, które odpowiedzialne są także za analizę wspomnień i emocji.

Zmysł węchu

Utrata węchu − przyczyny

Całkowita utrata węchu zwana jest anosmią. Zaburzenie węchu może przebiegać także pod innymi postaciami − osłabieniem węchu, wzmożoną wrażliwością na bodźce węchowe czy odczuwaniem fałszywych wrażeń węchowych.

Jedną z najprostszych przyczyn, które spowodować mogą tymczasowy zanik węchu jest upośledzenie drożności przewodów nosowych. Takie osłabienie lub utrata węchu po przeziębieniu to częsty skutek „zapchanego” nosa i obrzękniętej śluzówki i towarzyszą mu zwykle subiektywne odczucia zaburzenia smaku.

utrata węchu

Niedrożne przewody nosowe mogą być także spowodowane deformacjami (wrodzonymi czy też w wyniku urazów nosa), alergią, występowaniem polipów czy przewlekłym zapaleniem zatok. Zobacz też artykuł: Krzywa przegroda nosowa: przyczyna wiecznego kataru?

Nie tylko urazy samego nosa mogą doprowadzić do zaburzeń węchu, ale także urazy czaszki − szczególnie złamanie podstawy czaszki skutkować może przerwaniem drogi węchowej na którymś z jej etapów.

utrata węchu po przeziębieniu

Toksyczne substancje czy narkotyki (np. przewlekły nikotynizm, wciąganie nosem kokainy) mogą uszkodzić nabłonek węchowy i sprawić, że nie będzie zdolny do odbierania bodźców.

Kolejną ważną i niebezpieczną grupą nieprawidłowości, które upośledzają węch, są guzy jamy nosowej i guzy mózgu. Mogą być zlokalizowane w różnych miejscach, np. w płatach czołowych, przysadce czy w okolicy rynienki węchowej. Również zmiany naczyniowe, takie jak tętniaki, ropień mózgu czy wzmożone ciśnienie śródczaszkowe mogą upośledzić zmysł węchu.

W przypadku zaburzeń powonienia, warto pamiętać także o chorobach neurodegeneracyjnych takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera. Zobacz, jak rozpoznać pierwsze objawy demencji starczej: Demencja starcza: objawy, leczenie i profilaktyka choroby.

Utrata węchu może być jednym z pierwszych objawów i wyprzedzać w czasie nawet o miesiące czy lata bardziej typowe symptomy tych schorzeń.

Fałszywe wrażenia węchowe mogą natomiast towarzyszyć napadom padaczkowym czy też zwiastować atak migreny. Sprawdź też artykułu: Padaczka: leczenie farmakologiczne - jak wygląda? A także: Migrena z aurą – jak zapobiegać?

Inne przyczyny utraty węchu obejmują zmiany naczyniowe i demielinizacyjne w mózgu, choroby ogólnoustrojowe takie jak cukrzyca czy choroby nerek lub choroby genetyczne (np. choroba Gauchera, zespół Kallmanna).

Utrata węchu może być jednostronna lub obustronna. W przypadku jednostronnego upośledzenia węchu, najczęściej pozostaje to niezauważone.

zanik węchu

Utrata węchu − diagnostyka

Badanie węchu nie jest zwykle badaniem rutynowym. W najprostszej postaci polega na subiektywnej ocenie przez pacjenta, charakterystycznego zapachu, jaki podkłada mu się pod nos. Pacjent w czasie badania powinien mieć zasłonięte jedno nozdrze i zamknięte oczy. W przypadku nieprawidłowości, można pogłębić diagnostykę o bardziej skomplikowane i obiektywne testy.

brak węchu leczenie

Warto pamiętać o szczegółowym wywiadzie (przed rozmową z lekarzem zanotuj od kiedy odczuwasz zaburzenia węchu i czym się charakteryzują, przypomnij sobie, jak było wcześniej, czy doznałeś jakiegoś urazu, na co chorujesz przewlekle i ewentualne objawy towarzyszące).

Ważna jest też dokładna ocena uszu, nosa i gardła. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się pełne badanie neurologiczne i laryngologiczne, a także wykonanie badań obrazowych zatok obocznych nosa i mózgu.

Brak węchu − leczenie

Leczenie zaburzeń węchu zależy od ich przyczyny i źródła. W części przypadków węch wraca do normy − po skutecznym wyleczeniu infekcji, usunięciu przeszkody w nosie, stosowaniu leków przeciwalergicznych czy prawidłowym leczeniu innej choroby podstawowej.

Niestety, jeśli uszkodzenia receptorów lub dalszych fragmentów drogi węchowej są trwałe, zmysł węchu już na zawsze może pozostać zaburzony.

zaburzenie węchu

Więcej artykułów na ten temat

Karolina Rudowska