Utrata węchu − co może oznaczać?

Zaburzenia i utrata węchu mogą mieć wiele przyczyn. Najczęstsze z nich to choroby nosa i gardła, uszkodzenie nabłonka węchowego przez tytoń i urazy głowy. Upośledzenie węchu może być jednostronne lub obustronne, przejściowe i przemijające lub trwałe.

Z tego artykułu dowiesz się:

• o czym może świadczyć zanik węchu,
• jak go diagnozować,
• w jaki sposób leczyć.

Czym jest utrata węchu?

O utracie węchu można powiedzieć, gdy osoba cierpiąca na to zaburzenie przestaje czuć zapachy, bądź czuje je tylko częściowo (mniej intensywnie, niż wcześniej). Całkowita utrata węchu zwana jest anosmią. Zaburzenie węchu może jednak przebiegać także pod innymi postaciami − częściową utratą węchu i jego osłabieniem, wzmożoną wrażliwością na bodźce węchowe czy odczuwaniem fałszywych wrażeń węchowych. Utrata węchu może być jednostronna lub obustronna. W przypadku jednostronnego upośledzenia węchu najczęściej pozostaje to niezauważone.

Czy utrata węchu może być problemem?

Zmysł węchu przez wiele osób jest nieco lekceważony − w końcu ciężko porównać jego wagę i użyteczność do zmysłu wzroku czy dotyku. Tymczasem węch odgrywa istotną rolę w codziennym funkcjonowaniu człowieka − ostrzega przed niebezpieczeństwem (np. drażniące zapachy toksycznych substancji, zepsute jedzenie), wspomaga zmysł smaku, bierze udział w wydzielaniu śliny i soku żołądkowego, wpływa na emocje, pociąg seksualny, odbiór wrażeń estetycznych czy ułatwia dbanie o własną higienę. U noworodków pomaga rozpoznać matkę i bierze udział w inicjacji odruchu ssania, a w niektórych zawodach stanowi podstawę konieczną do pracy − np. u kucharzy.

Droga węchowa rozpoczyna się od komórek w jamie nosowej, które odbierają bodźce chemiczne z zewnątrz. Przetwarzanie informacji następuje w mózgu, w strukturach, które odpowiedzialne są także za analizę wspomnień i emocji.

Kiedy nagle węch słabnie, albo zanika całkowicie, może stać się to mocno uciążliwe. Okazuje się, że zmysł węchu, choć na co dzień niedoceniany, to jednak w wielu codziennych czynnościach (jak chociażby gotowanie i jedzenie) jest niezastąpiony.

Sprawdź popularne kategorie

Utrata węchu − przyczyny

Czym najczęściej spowodowane są zaburzenia węchu albo jego utrata (całkowita, bądź częściowa)? 

• Katar a utrata węchu to częsta zależność. Jedną z najprostszych przyczyn, które spowodować mogą tymczasowy zanik węchu, jest właśnie upośledzenie drożności przewodów nosowych. Takie osłabienie lub utrata węchu przy przeziębieniu i grypie to częsty skutek „zapchanego” nosa i obrzękniętej śluzówki i towarzyszą mu zwykle subiektywne odczucia zaburzenia smaku.
• Niedrożne przewody nosowe mogą być także spowodowane deformacjami (wrodzonymi czy też w wyniku urazów nosa), alergią, występowaniem polipów czy przewlekłym zapaleniem zatok. Zobacz też artykuł: Krzywa przegroda nosowa: przyczyna wiecznego kataru?
• Utrata węchu i smaku po urazie głowy to kolejna możliwa przyczyna. Nie tylko urazy samego nosa mogą doprowadzić do zaburzeń węchu, ale także urazy czaszki − szczególnie złamanie podstawy czaszki skutkować może przerwaniem drogi węchowej na którymś z jej etapów.
• Toksyczne substancje czy narkotyki (np. przewlekły nikotynizm, wciąganie nosem kokainy) to częsta przyczyna utraty węchu. Mogą uszkodzić nabłonek węchowy i sprawić, że nie będzie zdolny do odbierania bodźców. 
• Kolejną ważną i niebezpieczną grupą nieprawidłowości, które upośledzają węch, są guzy jamy nosowej i guzy mózgu. Mogą być zlokalizowane w różnych miejscach, np. w płatach czołowych, przysadce czy w okolicy rynienki węchowej. Również zmiany naczyniowe, takie jak tętniaki, ropień mózgu czy wzmożone ciśnienie śródczaszkowe mogą upośledzić zmysł węchu.
• W przypadku zaburzeń powonienia, warto pamiętać także o chorobach neurodegeneracyjnych takich jak choroba Parkinsona czy choroba Alzheimera. Zobacz, jak rozpoznać pierwsze objawy demencji starczej: Demencja starcza: objawy, leczenie i profilaktyka choroby. 
• Utrata węchu może być jednym z pierwszych objawów i wyprzedzać w czasie nawet o miesiące czy lata bardziej typowe symptomy tych schorzeń.
• Fałszywe wrażenia węchowe mogą natomiast towarzyszyć napadom padaczkowym czy też zwiastować atak migreny.

Inne przyczyny utraty węchu obejmują zmiany naczyniowe i demielinizacyjne w mózgu, choroby ogólnoustrojowe takie jak cukrzyca czy choroby nerek lub choroby genetyczne (np. choroba Gauchera, zespół Kallmanna).

 Sprawdź też artykułu: Padaczka: leczenie farmakologiczne – jak wygląda?

Utrata węchu po COVID-zie 

Utrata węchu po COVID-zie to częsta i charakterystyczna dolegliwość. Anosmia może pojawić się nagle, nawet bez kataru, i utrzymywać się od kilku dni do wielu miesięcy po ustąpieniu choroby. Odpowiada za to uszkodzenie komórek nabłonka węchowego oraz procesy zapalne. Choć u większości pacjentów węch stopniowo powraca samoistnie, niekiedy zalecana jest rehabilitacja węchowa lub farmakoterapia wspomagająca.

Zapalenie zatok – utrata węchu

Utrata węchu przy zapaleniu zatok wiąże się z obrzękiem śluzówki i zablokowaniem przewodów nosowych, co utrudnia dotarcie zapachów do receptorów. Przy ostrym zapaleniu węch zwykle wraca po wyleczeniu infekcji. W przypadkach przewlekłych problem może się utrzymywać dłużej i wymagać leczenia przeciwzapalnego lub chirurgicznego. Objaw ten nie powinien być bagatelizowany – warto skonsultować go z laryngologiem.

Sprawdź też, czym jest katar zatokowy.

Pseudoefedryna a utrata węchu

Pseudoefedryna, choć skutecznie obkurcza naczynia błony śluzowej nosa, przy dłuższym stosowaniu może prowadzić do przesuszenia i podrażnienia śluzówki. W efekcie może dojść do zaburzenia odczuwania zapachów. Utrata węchu jest rzadkim, ale możliwym skutkiem ubocznym przy nadużywaniu leków zawierających pseudoefedrynę.

Krople do nosa – utrata węchu

Zbyt częste stosowanie kropli obkurczających naczynia może powodować tzw. polekowy nieżyt nosa. Przewlekłe podrażnienie śluzówki może zaburzać funkcję receptorów węchowych, prowadząc do przejściowej lub utrzymującej się utraty węchu. Dlatego leki tego typu powinno się stosować nie dłużej niż 5–7 dni.

Utrata węchu i smaku po antybiotykach

Choć antybiotyki rzadko bezpośrednio powodują utratę węchu i smaku, ich wpływ na mikroflorę i błonę śluzową może pośrednio zakłócać te zmysły. Najczęściej objawy te występują w wyniku infekcji, a nie samego leku, ale wrażliwość organizmu na antybiotykoterapię również może mieć znaczenie.

Utrata węchu – możliwe objawy towarzyszące

Utracie węchu często towarzyszą inne objawy, takie jak zaburzenia smaku, uczucie zatkanego nosa, bóle głowy, wydzielina z nosa, kichanie czy kaszel. W niektórych przypadkach może też wystąpić gorączka, ogólne osłabienie lub ból zatok. Objawy te mogą wskazywać na infekcję, alergię lub inne stany zapalne. Jeśli utrata węchu wraz z innymi objawami utrzymuje się dłużej niż 2-3 tygodnie, warto skonsultować się z lekarzem.

Utrata węchu – po jakim czasie od zakażenia się pojawia i ile trwa?

Zaburzenia węchu mogą pojawić się już w pierwszych dniach infekcji, często jeszcze przed wystąpieniem innych objawów. To kiedy występuje utrata węchu, zależy od przyczyny – najczęściej pojawia się nagle i może trwać od kilku dni do nawet kilku miesięcy, zwłaszcza po infekcjach wirusowych, takich jak COVID-19.

Utrata węchu − diagnostyka

Badanie węchu nie jest zwykle badaniem rutynowym. W najprostszej postaci polega na subiektywnej ocenie przez pacjenta, charakterystycznego zapachu, jaki podkłada mu się pod nos. Pacjent w czasie badania powinien mieć zasłonięte jedno nozdrze i zamknięte oczy. W przypadku nieprawidłowości, można pogłębić diagnostykę o bardziej skomplikowane i obiektywne testy. 

Warto pamiętać o szczegółowym wywiadzie (przed rozmową z lekarzem zanotuj od kiedy odczuwasz zaburzenia węchu i czym się charakteryzują, przypomnij sobie, jak było wcześniej, czy doznałeś jakiegoś urazu, na co chorujesz przewlekle i ewentualne objawy towarzyszące).

Ważna jest też dokładna ocena uszu, nosa i gardła. W niektórych przypadkach konieczne może okazać się pełne badanie neurologiczne i laryngologiczne, a także wykonanie badań obrazowych zatok obocznych nosa i mózgu.

Przeczytaj również, o czym świadczą bolesne zatoki.

Utrata węchu i smaku – jak leczyć?

Leczenie zaburzeń węchu zależy od ich przyczyny i źródła. W części przypadków węch wraca do normy − po skutecznym wyleczeniu infekcji, usunięciu przeszkody w nosie, stosowaniu leków przeciwalergicznych czy prawidłowym leczeniu innej choroby podstawowej. Niestety, jeśli uszkodzenia receptorów lub dalszych fragmentów drogi węchowej są trwałe, zmysł węchu już na zawsze może pozostać zaburzony. 

Możliwe formy leczenia:

• Trening węchowy (regularna ekspozycja na intensywne zapachy),
• Leki kortykosteroidowe (w stanach zapalnych),
• Leczenie chirurgiczne (np. usunięcie polipów nosa),
• Leczenie przyczynowe infekcji wirusowych lub bakteryjnych,
• Wsparcie neurologiczne w przypadkach uszkodzenia nerwów.

W niektórych sytuacjach zalecana jest także suplementacja witamin z grupy B oraz cynku, a przy dłużej utrzymujących się objawach – konsultacja z laryngologiem lub neurologiem. Pomocna może być też fizjoterapia oddechowa.

Dowiedz się, czym są neurologiczne zaburzenia smaku.

Utrata węchu i smaku – leczenie domowe

Domowe sposoby leczenia utraty węchu i smaku mogą wspierać proces regeneracji, ale nie zastępują diagnozy lekarskiej i włączonej przez specjalistę terapii. Pomocne mogą być: 

• Inhalacje z dodatkiem olejków eterycznych (np. eukaliptusowego), 
• Płukanie nosa roztworem soli fizjologicznej, 
• Codzienne wąchanie intensywnych zapachów (kawa, cytrusy, mięta) przez kilka sekund. 

Warto zadbać o odpowiednie nawodnienie, dietę bogatą w cynk i witaminę B12 oraz unikać dymu papierosowego, ostrych przypraw i silnych detergentów.

Utrata węchu – podsumowanie

Utrata węchu może być objawem przeziębienia, grypy, zapalenia zatok, a także powikłaniem po COVID-zie lub skutkiem urazów. Czasem wskazuje na poważniejsze problemy zdrowotne. Warto wiedzieć, co oznacza utrata węchu, aby szybko zareagować i wdrożyć odpowiednie leczenie. W razie utrzymujących się objawów należy skonsultować się z lekarzem.

Źródła:

1. https://www.mp.pl/pacjent/objawy/152731,zaburzenia-wechu [dostęp 26.06.2025 r.]
2. Helman S.N., Adler J., Jafari A. et al. Treatment strategies for post‑viral olfactory dysfunction: A systematic review. Allergy Asthma Proc. 2022;43(2):96–105. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/35317886/ [dostęp 25.06.2025 r.]