Dziurawiec zwyczajny – właściwości lecznicze i zastosowanie

Dziurawiec zwyczajny (Hypericum perforatum) to jedna z najważniejszych roślin leczniczych wykorzystywanych w medycynie ludowej. Ma wszechstronne, dobroczynne działanie dla organizmu. Pomaga m.in. na wątrobę i na depresję. Jak z niego korzystać? Jakie ma najważniejsze właściwości lecznicze?

Dziurawiec ciekawostki i wierzenia

Dziurawiec zwyczajny to pospolita roślina występująca w Polsce naturalnie, m.in. na łąkach, a także uprawiana na szeroką skalę. Ze względu na duże walory dekoracyjne jest chętnie sadzona w przydomowych ogrodach. Jej cechą charakterystyczną stanowią jasne punkty, czyli dziury (stąd nazwa) w liściach. W tych prześwitach znajdują się zbiorniczki olejków eterycznych. Roślina od wieków była znana w medycynie ludowej m.in. jako środek do leczenia dolegliwości układu pokarmowego i chorób zakaźnych. W północno-wschodnich rejonach Polski służyła do zwalczania i leczenia biegunki.

Wierzono, że dziurawiec jest pogromcą czarta. Wykorzystywano go do odganiania Złego. Suszone rośliny układano w domach i przy kapliczkach. Gałązki z kwiatami umieszczano nawet w modlitewnikach, by chronić się przed nieodpowiednimi myślami. Uważano także, że nadepnięcie dziurawca po zachodzie słońca może skutkować porwaniem przez czarodziejskiego konia. Roślinę nazywano zielem świętojańskim, krzyżowym zielem, rutą polną, a także łaską pańską.

Dziurawiec na co stosowano go w medycynie i tradycji ludowej?

• Anglicy używali jej do leczenia obłędu.
• W Rosji służyła do ochrony przed wścieklizną.
• W Brazylii miała pomagać na ukąszenia węży.
• W Polsce zachowała się tradycja umieszczania dziurawca zwyczajnego w wiankach.

Sprawdź też inne, polskie superfoods!

Dziurawiec właściwości lecznicze

W celach leczniczych najczęściej wykorzystuje się ziele dziurawca (Hyperici herba), czyli nadziemną, niezdrewniałą część w początkowej fazie kwitnienia. Jest znany od czasów starożytnych. Ze względu na bogaty i różnorodny skład chemiczny ma szeroki zakres działania. Dziurawiec wykazuje m.in. właściwości:

• przeciwzapalne,
• antydepresyjne,
• żółciopędne,
• moczopędne (zwiększa wydzielanie moczu nawet o 30%); sprawdź też inne zioła i herbaty moczopędne;
• rozkurczające,
• uspokajające,
• wzmacniające
• i przeciwbólowe.

Stosowanie suplementów z dziurawca, np. herbat do zaparzania, nie dopuszcza do obniżenia stężenia serotoniny w organizmie na skutek rozkładu. Dokładny mechanizm działania przeciwdepresyjnego nie jest jednak poznany, mimo to dziurawiec na depresję stosuje się w ramach leczenia profilaktycznego i wspomagającego.

Zastosowanie i działanie dziurawca zwyczajnego

• Leczenie depresji.
• Zapobieganie stanom lękowym i zmniejszanie podatności na stres.
• Pobudzanie do działania i poprawa nastroju.
• Walka z bezsennością (sprawdź inne preparaty na bezsenność).
• Leczenie stanów zapalnych żołądka i jelit.
• Zwalczanie pasożytów wewnętrznych.
• Przyspieszanie gojenia ran i oparzeń.
• Zwiększenie regeneracji skóry przy odmrożeniach.
• Pobudzanie wydzielania soków trawiennych.
• Przyspieszenie usuwania toksycznych produktów przemiany materii.
• Wspomaganie leczenia zapalenia oskrzeli, anginy, grypy i astmy.
• Przeciwdziałanie tworzeniu się kamieni moczowych.
• Wspomaganie leczenia pęcherza moczowego i nerek.
• Dziurawiec na wątrobę pozytywnie wpływa i zapobiega jej schorzeniom.
• Pomaga przy braku apetytu, zaparciach i wzdęciach.
• Zewnętrznie i wewnętrznie dziurawiec stosuje się na bielactwo.

Dziurawiec zastosowanie w kosmetyce

Dziurawiec jest znanym dodatkiem roślinnym wykorzystywanym w kosmetyce. Domowym sposobem można go używać w formie naparów, np. dodawanych do kąpieli relaksacyjnych. Nie tylko przyśpiesza gojenie ran, ale także odżywia i ujędrnia skórę.  Stosuje się go do leczenia atopowego zapalenia skóry (AZS). Wykazuje również dziurawiec działanie regeneracyjne i kojące. Zawiera związki, które zwalczają wolne rodniki i tym samym opóźniają procesy starzenia. Wystudzony napar można używać zamiast toniku do pielęgnacji skóry trądzikowej i przemywania ropni. Ponadto wykorzystuje się go do płukania jamy ustnej. Niweluje brzydki zapach i zwalcza stany zapalne.

Dziurawiec herbata czy wyciąg?

W większości przypadków ziele dziurawca po prostu zaparza się jak herbatę. Należy zalać je wrzątkiem i odstawić na 15-20 minut pod przykryciem. Warto spożywać szklankę dziennie na 2-3 razy. Picie po posiłku pobudza układ trawienny. W przypadku występowania objawów depresji zaleca się stosować wyciągi oparte na bazie alkoholu. Niektóre związki aktywnie czynne odpowiadające za ten obszar działania nie rozpuszczają się w wodzie, a więc skuteczność naparu herbaty jest niska.

Dziurawiec przeciwwskazania i skutki uboczne

Z dziurawca powinno się korzystać z umiarem, zwłaszcza w okresie upałów. W przypadku wzmożonej ekspozycji na słońce (np. przy opalaniu się na wczasach), lepiej zrezygnować ze stosowania rośliny leczniczej. Zawarta w niej hiperycyna zwiększa wrażliwość skóry na promieniowanie UV. Dotyczy to zarówno stosowania wewnętrznego, jak i zewnętrznego.

Sprawdź też, co na oparzenia słoneczne jest najlepsze i jak unikać przedawkowania słońca.

Leki naturalne z dziurawca mogą wchodzić w interakcję z farmaceutykami. Nie można ich stosować m.in. przy leczeniu chorób nowotworowych, walce z HIV i terapii antykoagulantami. Niewskazane jest łączenie z lekami psychotycznymi, przeciwlękowymi i wieloma przeciwdepresyjnymi (należy skonsultować to z lekarzem). Na skutek połączenia dziurawiec skutki uboczne może również wykazywać w postaci  wystąpienia zespołu serotoninowego (nadmiaru stężenia związku). Objawami są m.in. niepokój, omamy, sztywność mięśniowa i drgawki.

Dziurawiec a antykoncepcja

Dziurawiec a tabletki antykoncepcyjne to złe połączenie. Roślina zawiera związki, które obniżają poziom estrogenów, a więc zmniejszają skuteczność kuracji antykoncepcyjnej. Przy stosowaniu obu środków może dojść do zapłodnienia.

Dziurawiec w ciąży czy można go stosować?

Kobiety w ciąży i matki karmiące powinny unikać samodzielnego stosowania dziurawca. Ewentualne stosowanie należy skonsultować z lekarzem. Dotychczas nie odnotowano pozytywnego wpływu rośliny na wydajność laktacji. Natomiast zespół serotoniny związany z nadmiarem związku w organizmie matki może pojawić się także u noworodka.

Sprawdź także, które zioła w ciąży są bezpieczne, a których lepiej unikać.

Dziurawiec - jak długo stosować?

Szacuje się, że kuracje przy użyciu dziurawca powinno się stosować przez 4-6 tygodni. Po tym czasie należy zrobić sobie kilkutygodniową przerwę.

Kiedy zbierać dziurawiec?

Ziele dziurawca zbiera się w początkowej fazie kwitnienia. Zakwita zwykle ok. 24 czerwca, czyli w  okolicach święta św. Jana (stąd nazwa ziele świętojańskie). Sekatorem lub sierpem ścina się nadziemną część o długości do 35 cm.

Jak suszyć roślinę?

Ziele najlepiej suszyć w miejscu naturalnym zacienionym i przewiewnym. W takich warunkach łatwo suszy się i zachowuje swoje właściwości. Używając suszarni ogrzewanych, należy pamiętać, że temperatura suszenia nie może przekraczać 40°C.

Jak parzyć dziurawiec?

Ziele dziurawca najczęściej zaparza się jak herbatę.

Sprawdź także zioła na nadciśnienie.

Dziurawiec zwyczajny podsumowanie

Dziurawiec zwyczajny jest silnym, naturalnym i wszechstronnym suplementem diety. Należy korzystać z niego ostrożnie, w szczególności w letniej ekspozycji na upały. W przypadku przyjmowania wielu leków stosowanie lepiej skonsultować z lekarzem.

Źródła:

1. Gałuszko M.; Cubała W. J.; Rola dziurawca w leczeniu depresji; Psychiatria 2005; 2(2):93-96.
2. Senderski E.; Prawie wszystko o ziołach; Podkowa Leśna 2007; Wydawca M. E. Senderski.
3. B-E van Wyk, Wink M.; Rośliny lecznicze świata; Wrocław 2004; MedPharm Polska.
4. Schempp C. M., Ludtke R., Winghofer B., Simon J. C., Effect of topical application of Hypericum perforatum extract (St. John's wort) on skin sensitivity to solar simulated radiation, 2000; Photodermatol Photoimmunol Photomed. 16, 125-128.
5. Łuczak A.; Nowak M.; Szałek E.; Bezpieczeństwo leków roślinnych w ciąży; Farmacja współczesna; 2017;10: 140-146.