Zakupoholizm: jak uwolnić się od przymusu kupowania?

Debet na koncie, godziny spędzone w galeriach czy w Internecie i niepohamowane dążenie do przyjemności, jaką odczuwa się po kupieniu nowej rzeczy. W dodatku nie opuszcza Cię poczucie, że ciągle czegoś Ci brakuje, a lista zakupów się nie kończy... Znasz to? Specjaliści ostrzegają: objawy zakupoholizmu są w dużym stopniu zbliżone do uzależnień od substancji chemicznych.

Jak rozpoznać uzależnienie od zakupów?

Skłonność do kompulsywnych zakupów zaliczana jest do grupy zaburzeń kontroli impulsów i nawyków, czyli zaburzeń behawioralnych. Problem jest poważny, bo może wpływać bardzo negatywnie nie tylko na Twoją kieszeń, ale i na ogólną kondycję psychiczną i codzienne funkcjonowanie. Żeby lepiej zrozumieć powagę sytuacji, warto zapoznać się bliżej z przyczynami i objawami zakupoholizmu.

Sprawdź też, czym jest mitomania.

Zakupoholizm – przyczyny      

Na rozwój zakupoholizmu wpływają czynniki biologiczne, społeczne i psychologiczne. Problem jest badany już od lat, ale wciąż wiele pytań pozostaje bez odpowiedzi. Najczęściej zaburzenie uznaje się za formę choroby cywilizacyjnej związanej z nieograniczonym konsumpcjonizmem.

Inną przyczyną mogą być ewentualne schorzenia psychiatryczne (np. depresja), gdzie zakupoholizm jest jednym ze współwystępujących objawów. Specjaliści ze Śląskiej Kliniki Rehabilitacji Psychiatrycznej dodają, że równie dobrze można je umieścić w klasyfikacji chorób, zaraz obok patologicznego hazardu.  

To zaburzenie istnieje od dawna, ale zainteresowanie naukowe zakupoholizmem wzrosło dopiero w ciągu ostatnich 30 – 40 lat. Rozwojowi zaburzeń tego typu sprzyjają coraz to nowsze opcje i funkcjonalności dostępne w sieci – sklepy intenetowe, szybkie płatności, kredyty od ręki (na klik), reklamy, blogi, portale społecznościowe i zabezpieczenia, które pozwalają na większą pewność i swobodę przy robieniu zakupów online. Zwiększona dostępność towarów jedynie potęguje pokusę zakupów.

Sprawdź też, czy można uzależnić się od ćwiczeń. 

Badania CBOS (test screeningowy) nad uzależnieniami behawioralnymi w Polsce wskazują, że uzależnienie od zakupów dotyczy najczęściej ludzi młodych (25 − 34 lata) i  to niestety w większości kobiet.

Zakupoholizm (oniomania) – objawy

Objawy są łatwe do wychwycenia dla osób z otoczenia, ale też dla samego chorego – jako, że jest to zaburzenie kontroli impulsów nie wiąże się ono z zaburzeniem oceny sytuacji, ale brakiem umiejetności panowania nad nią.

Typowe objawy zakupoholizmu:

• impulsywne zachowania wykonywane pod wpływem wewnętrznego przymusu (ciągłe kupowanie niepotrzebnych rzeczy, aż do utraty kontroli nad finansami)
• obsesyjne, niezdrowe zaabsorbowanie kupowaniem

• osobiste cierpienie i niepokój zwiazany z własnymi zachowaniami zakupowymi
• upośledzone funkcjonowanie społeczne i zawodowe
• nawracające problemy finansowe, ciągłe zadłużanie się
• nadmierna strata czasu

Sprawdź też, czy zbieractwo może uzależniać.

Psychiatrzy porównują postępujące symptomy do objawów, które pojawiają się u osób uzależnionych od substancji chemicznych.

Podobieństwo do uzależnienia od substancji chemicznych przejawia się w:

• tolerancji (konieczność stopniowego zwiększania doznań)
• narastającym pragnieniu (głód zakupów  − potrzeba  osiągnięcia przyjemności przez kupowanie)
• impulsywności (brak kontroli nad własnymi zachowaniami, które uśmierzają nieprzyjemne odczucia)
• abstynencji (w razie braku doznań pojawia się drażliwość, wahania nastroju)

Zakupoholizm – leczenie

Kompulsywne kupowanie może prowadzić nie tylko do ruiny finansowej, ale pogłębionych problemów natury psychicznej i społecznej. Jeżeli nie jesteś w stanie zapanować nad destrukcyjnym nawykiem, będzie Ci ciężko poradzić sobie bez pomocy bliskich i/lub specjalistów od terapii behawioralnej.

Leczenie psychoterapeutyczne, czyli terapia poznawczo-behawioralna jest szczególnie zalecana przy tego typu zaburzeniach. Badania na pacjentach (J.E. Mitchell) potwierdziły skuteczność 12 tygodniowych sesji (1 spotkanie na tydzień), a terapia grupowa przyniosła widoczne efekty. W testach farmakologicznych korzystny wpływ na stan pacjenta miała fluwoksamina, czyli substancja o działaniu przeciwdepresyjnym.

Sprawdź też, czym objawia się pracoholizm.

Samodzielne leczenie będzie trudne, ale z pomocą bliskich i przyjaciół ma szansę się udać.

Najważniejsze kroki w leczeniu to:

• uświadomienie sobie problemu
• zaangażowanie w pomoc osób z najbliższego otoczenia
• szukanie zastępczych, pozytywnych bodźców
• szukanie nowych rozwiązań (zamiast kupować spróbuj wykorzystać w inny sposób to, co już masz – porządkowanie, odnawianie, przerabianie ubrań czy przedmiotów)
• w chwilach pełnej świadomości zablokuj możliwość upłynniania dostępnych środków
• nie spędzaj wolnego czasu w internecie, unikaj chodzenia do galerii, sklepów – postaw na kontakt z ludźmi, uwolnij się i oddaj nadmiar rzeczy bliskim lub potrzebującym
• jeżeli masz długi – sprzedaj niepotrzebne rzeczy

Zakupoholizm to nie fikcja, a realny problem, z którym można sobie poradzić. Jeżeli masz problem z kompulsywnym kupowaniem, zgłoś się po pomoc.