Dieta wątrobowa – co można jeść, a czego unikać przy chorej wątrobie?

Sposób, w jaki się odżywiamy i styl życia wpływają na prawidłowe funkcjonowanie wątroby. W przypadku wystąpienia chorób tego narządu podstawowym zaleceniem terapeutycznym jest zmiana nawyków żywieniowych. Jaka dieta jest dobra na wątrobę? Co można jeść, a czego unikać? Zobacz poniżej! 

Co to jest dieta wątrobowa?

Celem diety wątrobowej jest regeneracja wątroby i eliminacja produktów, które osłabiają jej pracę. Ten rodzaj diety stosowany jest głównie w takich schorzeniach, jak: 

• Marskość wątroby, 
• Nowotwory wątroby, 
• Alkoholowa choroba wątroby, 
• Toksyczne uszkodzenie wątroby, 
• Ostre i przewlekłe zapalenie wątroby, 
• Niealkoholowa stłuszczeniowa choroba wątroby (NAFLD). 

Zalecenia dietetyczne w poszczególnych chorobach wątroby mogą się nieco różnić, m.in. ze względu na stopień ich zaawansowania, przyjmowane leki na wątrobę lub inne choroby współistniejące. Kluczowe jest indywidualne podejście do chorego. W jego diecie należy uwzględnić zapotrzebowanie na składniki odżywcze i energię, preferencje żywieniowe, a także nawyki związane ze stylem życia, np. rodzaj wykonywanej pracy czy aktywności fizycznej. 

Dieta wątrobowa – zalecenia  

Jeżeli została u Ciebie zdiagnozowana choroba wątroby, zastosuj się do poniższych zaleceń dietetycznych. 

• Spożywaj 3 porcje warzyw i 2 porcje owoców dziennie – są bogate w polifenole i antyoksydanty, które łagodzą stan zapalny, 
• Zredukuj ilość cukru – nadmiar cukru w diecie jest jedną z przyczyn nadwagi i otyłości. U osób z nadmierną masą ciała częściej diagnozuje się stłuszczenie wątroby, 
• Wyeliminuj niezdrowe tłuszcze – niektóre tłuszcze, szczególnie te obecne w przetworzonych produktach, obciążają pracę wątroby i pogłębiają stany zapalne w organizmie, 
• Włącz do diety dobrej jakości tłuszcze – są obecne np. w rybach, orzechach czy oliwie z oliwek. Mają działanie przeciwzapalne i usprawniają pracę wątroby, 
• Jedz ryby minimum 2 razy w tygodniu – są źródłem kwasów tłuszczowych omega-3, które poprawiają profil lipidowy, 
• Ogranicz spożycie mięsa – spożywaj chude mięso drobiowe, wołowe lub wieprzowe. Tłuste mięsa, podroby oraz przetwory mięsne nie są zalecane, 
• Uważaj na strączki i inne produkty wysokobłonnikowe – nasiona strączkowe, kasze czy otręby w dużych ilościach mogą wywoływać wzdęcia lub inne dolegliwości jelitowe, 
• Ogranicz smażenie – smażone potrawy obciążają układ pokarmowy. Wybieraj gotowanie, pieczenie lub duszenie bez tłuszczu, 
• Wypijaj ok. 2 l płynów dziennie – polecana jest woda, napary ziołowe i niesłodzone napoje, 
• Zadbaj o regularność posiłków – posiłki spożywaj co ok. 3 godziny. Pamiętaj o dokładnym przeżuwaniu i spokojnej atmosferze. Ostatni posiłek zjedz ok. 2-3 godziny przed pójściem spać, 
• Nie pij alkoholu – alkohol przyczynia się do rozwoju większości chorób wątroby. 

Jeżeli istnieją ku temu wskazania, poza stosowaniem odpowiedniej diety, lekarz prowadzący może przepisać leki i preparaty wspomagające układ pokarmowy. Rodzaj leku i dawkę ustala się indywidualnie na podstawie badań i wywiadu lekarskiego. 

Dieta wątrobowa – co jeść? 

W diecie wątrobowej powinny znaleźć się produkty bogate w prozdrowotne składniki odżywcze i o niskim stopniu przetworzenia. 

Jakie produkty są zalecane w diecie wątrobowej? 

• Produkty węglowodanowe – pieczywo graham, płatki owsiane, ryż, kasza jęczmienna, kasza kuskus, komosa ryżowa, warzywa (marchew, cukinia, karczoch, dynia, ziemniaki, ogórki, pomidory, kalafior, seler, zielone warzywa liściaste), owoce (banany, jabłka, cytrusy, morele, brzoskwinie, owoce jagodowe), konfitury owocowe o niskiej zawartości cukru, 
• Produkty białkowe – jajka, chude mięso, ryby, owoce morza, nabiał o zawartości tłuszczu 0,5-2%, tofu, mleko roślinne bez cukru, 
• Produkty tłuszczowe – orzechy, oliwa z oliwek, siemię lniane, awokado, olej lniany, nasiona, pestki, 
• Napoje (bez dodatku cukru) – woda mineralna, napary ziołowe, słaba kawa i herbata, kawa zbożowa, rozcieńczone soki warzywne lub owocowe, 
• Przyprawy – kurkuma, cynamon, goździki, majeranek, kolendra, pietruszka, koperek, bazylia, czarnuszka, oregano, imbir, czosnek. 

Dieta wątrobowa – czego nie wolno?

W przypadku wystąpienia chorób wątroby z diety wyeliminuj produkty, które obciążają układ pokarmowy, są wysokoprzetworzone i prozapalne, takie jak: 

• Cukier, 
• Alkohol, 
• Majonez, 
• Słodycze, 
• Fast-foody, 
• Słone przekąski, 
• Ostre przyprawy, 
• Słodzone napoje, 
• Margaryny twarde, 
• Tłuszcze zwierzęce, 
• Tłuste mięso i nabiał, 
• Mocna kawa i herbata, 
• Gotowe mieszanki przypraw, 
• Przetwory i konserwy mięsne. 

Dieta wątrobowa – jadłospis 

Jak może wyglądać przykładowy jadłospis w przypadku diety wątrobowej? Skorzystaj z poniższych wskazówek. 

I śniadanie 

Owsianka z mlekiem migdałowym 

Składniki: 

• 40 g płatków owsianych, 
• 200 ml mleka migdałowego bez cukru, 
• 50 g malin, 
• 15 g orzechów włoskich. 

Przygotowanie: 

1. Płatki ugotuj na mleku migdałowym. 
2. Przelej całość do miski i dodaj pozostałe składniki. 

II śniadanie 

Sałatka z pełnoziarnistym pieczywem – przepis Izabeli Daniel 

Składniki: 

• 1 pomidor lub 100 g pomidorków koktajlowych, 
• 1 papryka, 
• 200 g roszponki, 
• 50 g sera sałatkowego light, 
• 100 g korniszonów lub ogórków kiszonych, 
• 1 świeży ogórek, 
• 60 g oliwek, 
• 2 łyżki oliwy z oliwek, 
• sól, pieprz czarny, zioła prowansalskie. 

Przygotowanie: 

1. Umyj wszystkie warzywa. 
2. Pokrój składniki w drobną kostkę. 
3. Całość wymieszaj z oliwą i przyprawami. 
4. Podawaj z chlebem pełnoziarnistym. 

Obiad 

Grillowany kurczak z purée 

Składniki: 

• 100 g piersi z kurczaka, 
• 100 g ziemniaków, 
• 40 ml mleka, 
• 80 g marchwi, 
• 1 ząbek czosnku, 
• 1 łyżka soku z cytryny, 
• 1 łyżka oliwy z oliwek, 
• sól, pieprz, rozmaryn, tymianek.

Przygotowanie: 

1. Obierz i ugotuj ziemniaki. 
2. Marchew zetrzyj na tarce. 
3. Posiekaj czosnek i wymieszaj z sokiem z cytryny, oliwą i przyprawami. 
4. Pierś z kurczaka obtocz w mieszance przypraw i smaż na patelni grillowej ok. 7 minut z każdej strony. 
5. Ugotowane ziemniaki odcedź i rozgnieć. 
6. Do ziemniaków dodaj mleko i ugniataj do uzyskania gładkiego purée. 
7. Kurczaka podawaj z purée i starą marchewką. 

Kolacja 

Tortilla z tofu i warzywami 

Składniki: 

• ½ kostki tofu, 
• 1 placek pełnoziarnistej tortilli, 
• 1 łyżka hummusu, 
• 3 liście sałaty, 
• 50 g awokado, 
• 100 g pomidora, 
• 1 łyżka oliwy z oliwek, 
• pieprz, sól, kurkuma, oregano. 

Przygotowanie: 

1. Umyj wszystkie warzywa. 
2. Awokado, pomidora i tofu pokrój w kostki. 
3. Na patelnię wlej oliwę i podsmaż lekko tofu z przyprawami. 
4. Tortillę posmaruj hummusem, połóż na niej warzywa i tofu, a następnie zawiń. 

Dieta wątrobowa – jak długo stosować?

To, jak długo stosować dietę wątrobową, jest kwestią indywidualną. Zazwyczaj czas trwania ustala się z lekarzem prowadzącym lub dietetykiem na podstawie badań laboratoryjnych, objawów i stopnia zaawansowania choroby. Dieta na wątrobę może być rozpisana na kilka tygodni lub miesięcy. Aby ocenić jej skuteczność, wykonuj regularnie badania krwi m.in. podstawową morfologię krwi, profil lipidowy czy próby wątrobowe. 

Podsumowanie

Odpowiednio dopasowana dieta na wątrobę poprawia jej funkcjonowanie, przyspiesza proces regeneracji, a także wpływa pozytywnie na samopoczucie. Jeżeli masz wątpliwości czy Twój sposób żywienia jest dobry dla Twojej wątroby, skorzystaj z porady specjalisty.

Żródła:

1. Ciborowska H., Rudnicka A., Dietetyka. Żywienie zdrowego i chorego człowieka, PZWL, 2014 r
2. Taraszewska A. M., Wolnicka K., Korólczyk-Kowalczyk M., Żywienie w chorobie stłuszczeniowej wątroby, Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej, Warszawa, 2022 
3. Grzymisławski M., Gawęcki J., Żywienie człowieka zdrowego i chorego. Tom 2, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 2012