Kaszel u osoby starszej – jakie są przyczyny i jak go wyleczyć? Domowe sposoby

Kaszel jest jedną z najczęstszych dolegliwości, z którymi seniorzy zgłaszają się do lekarza. Jego uporczywy charakter stanowi przyczynę problemów z zasypianiem i codziennym funkcjonowaniem. Przewlekły kaszel u osoby starszej może wskazywać na schorzenia wymagające natychmiastowej konsultacji lekarskiej i diagnostyki. Dowiedz się, jakie są najczęstsze przyczyny kaszlu u seniorów i w jaki sposób go leczyć.

Rodzaje kaszlu u osób starszych

Kaszel to przede wszystkim odruch obronny, którego celem jest oczyszczenie układu oddechowego z nadmiaru wydzieliny, ciał obcych lub czynników drażniących. Biorąc pod uwagę czas trwania objawu, można go podzielić na:

Ze względu na charakter objawów, kaszel można sklasyfikować następująco:

• Suchy kaszel u osoby starszej (nieproduktywny) występuje bez odkrztuszania plwociny,
• Kaszel mokry u osoby starszej (produktywny) przebiega z odkrztuszaniem wydzieliny.

Nocny kaszel u starszej osoby

Niezależnie od przyczyny kaszlu u starszej osoby, objawy mają tendencję do nasilania się nocą. Wynika to z kilku czynników:

• W pozycji leżącej odpływ śluzu z dróg oddechowych jest utrudniony, co może nasilać odruch kaszlowy. Pozycja ta sprzyja również cofaniu się treści żołądkowej, co także może indukować nocny kaszel u osoby starszej.
• Nocą drogi oddechowe zwężają się, co może wzmagać objawy astmy czy przewlekłej obturacyjnej choroby płuc.
• Seniorzy zwykle śpią przy zamkniętych oknach, przez co powietrze w sypialni często bywa suche i wzmaga kaszel w nocy u osoby starszej.

Sprawdź popularne kategorie

Kaszel u starszej osoby – przyczyny

Najczęstszą przyczynę występowania kaszlu u starszej osoby stanowią wirusowe zakażenia górnych dróg oddechowych. Przeziębienie u seniora manifestuje się typowymi objawami, takimi jak: ból gardła, gorączka oraz kaszel bez odkrztuszania wydzieliny. Po zastosowaniu leczenia wszystkie symptomy mijają po ok. 2 tygodniach. Szczególną uwagę powinien zwrócić kaszel przewlekły u osoby starszej, trwający ponad 8 tygodni. Objaw jest wskazaniem do podjęcia szerszej diagnostyki. Przyczynę przewlekłego kaszlu stanowi szeroka grupa chorób, wśród których do najczęściej diagnozowanych należą:

• Zapalenie płuc – na rozwój schorzenia szczególnie narażone są osoby unieruchomione w łóżku. Zapalenie płuc u osób starszych cechuje się kilkukrotnie większą śmiertelnością ze względu na szereg chorób towarzyszących i czynników ryzyka związanych z wiekiem. W przebiegu choroby obserwuje się następujące objawy: ostry mokry kaszel, zmiany osłuchowe płuc (furczenie, rzężenie), duszności, przyśpieszony oddech oraz gorączkę,
• Zapalenie oskrzeli – głównym objawem choroby jest mokry kaszel, któremu towarzyszy odkrztuszanie śluzowej (białawej) lub ropnej (żółtej, rzadziej zielonkawej) wydzieliny. W zależności od czasu trwania choroby zapalenie oskrzeli dzielimy na ostre, podostre lub przewlekłe,
• Spływanie wydzieliny po tylnej ścianie gardła – schorzenie jest najczęściej skutkiem przewlekłego zapalenia zatok przynosowych o charakterze alergicznym,
• Astma przewlekła – choroba układu oddechowego objawiająca się kaszlem suchym. Do dolegliwości często dołączają duszności, świsty oddechowe oraz uczucie ucisku w klatce piersiowej. Wyróżnia się kilka typów astmy: alergiczną, niealergiczną, wysiłkową lub oskrzelową,
• Refluks żołądkowo-przełykowy – to cofanie się kwaśnej treści z żołądka do przełyku i dolnej części gardła. Odruch ten działa drażniąco i często wywołuje suchy kaszel, który jest szczególnie uporczywy w nocy. Dodatkowymi objawami są zgaga, chrypka i kwaśny smak w ustach,
• Przewlekła obturacyjna choroba płuc – częstość występowania POChP u osób po 65. roku życia szacuje się na ok. 50%. W przebiegu schorzenia chory zmaga się z uporczywym, męczącym kaszlem o różnym charakterze czasem mokrym, a niekiedy suchym.

Lista potencjalnych przyczyn przewlekłego kaszlu u starszej osoby jest bardzo długa.

• Wśród nieco rzadszych wymienia się przyjmowanie niektórych leków, np. leków stosowanych w terapii nadciśnienia tętniczego. W wyniku ich działania dochodzi do zahamowania rozkładu bradykininy, która może przyczyniać się do powstania objawu.
• Długotrwale utrzymujący się kaszel może być również jednym z objawów zwiastujących nowotwór płuc.
• Kiedy kaszel trwa długo, a dotychczas wykonywane badania nie pozwolily postawić diagnozy, objaw może mieć podłoże psychogenne. Nasilony kaszel u starszej osoby często prowadzi do wymiotów, nietrzymania moczu, bólów mięśniowych, przewlekłego zmęczenia czy zaburzeń depresyjnych.

Jak wyleczyć kaszel u starszej osoby?

Kaszel u starszej osoby może mieć charakter krótkotrwały, dlatego nie zawsze wymaga leczenia farmakologicznego. 

• W przypadku infekcji i obecności dodatkowych objawów, takich jak gorączka u osoby starszej, należy wdrożyć leki przeciwgorączkowe. Najczęściej stosuje się paracetamol lub środki należące do grupy NLPZ. 
• Infekcje, którym towarzyszy podwyższenie temperatury ciała, u seniorów mogą mieć znacznie poważniejszy przebieg ze względu na szereg czynników związanych z wiekiem, dlatego w czasie choroby należy bacznie obserwować stan pacjentów. 
• Złagodzić uporczywy objaw pomoże syrop na kaszel. Zawarte w nim substancje czynne o działaniu wykrztuśnym lub przeciwkaszlowym uśmierzają objawy. Na rynku dostępne są zarówno syropy na kaszel mokry, jak i suchy. Wybór właściwego preparatu należy potwierdzić diagnozą i rozpoznaniem rodzaju kaszlu.

Domowe sposoby na kaszel u starszej osoby

Przy kaszlu u seniorów można wspomóc się domowymi sposobami. 

• Jedną z polecanych metod jest zastosowanie inhalacji. Inhalacje na mokry lub suchy kaszel stanowią alternatywę dla różnego rodzaju syropów i tabletek, a także wspierają ich działanie. Przeprowadza się je z wykorzystaniem gotowych preparatów farmaceutycznych, jak i naturalnych środków. Doskonale sprawdzi się rumianek, a także olejki eteryczne. 
• Istnieją również metody niewymagające specjalistycznego sprzętu, które senior może bez przeszkód wykonać w domowych warunkach. Powszechnie cenioną jest tzw. parówka. Do jej wykonania potrzeba jedynie miski z gorącą wodą, ręcznika oraz odpowiednich ziół. Wystarczy pochylić się nad naczyniem i jednocześnie okryć miskę oraz głowę ręcznikiem. 
• Równie istotne jest zadbanie o to, aby pomieszczenie, w którym na co dzień przebywa osoba starsza, miało odpowiednią temperaturę i wilgotność. Optymalne warunki pozwalają pozbyć się patogenów i czynników drażniących układ oddechowy.
• Jeśli winowajcą jest kaszel alergiczny i uczulenie na roztocza, należy częściej ścierać kurze oraz wymieniać pościel na świeżą, ponieważ to właśnie tam dochodzi do największej kumulacji alergenów.

Osoby starsze powinny szczególnie dbać o swoje zdrowie, ponieważ nawet okresowy spadek odporności u seniorów może w krótkotrwałym czasie skutkować rozwojem infekcji. 

• Dobrym sposobem na regulację działania układu immunologicznego jest wprowadzenie do codziennego jadłospisu zdrowych produktów bogatych w witaminy A, C, D, B12, B6, kwas foliowy oraz kwasy omega. Gdzie je znajdziemy? Największa ilość dobroczynnych składników zawarta jest w owocach, warzywach, tłustych rybach morskich, orzechach i zdrowych tłuszczach roślinnych. 
• Dla zdrowia i odporności warto podejmować aktywność fizyczną. Już godzina dziennie umiarkowanego wysiłku fizycznego potrafi aż o 30% zmniejszyć ryzyko infekcji. Ćwiczenia i formy ruchu muszą być dostosowane do kondycji danej osoby. Nie trzeba wcale uprawiać męczącej gimnastyki – regularny spacer na świeżym powietrzu z pewnością da pozytywne skutki.

Diagnozowanie i leczenie kaszlu u seniora – podsumowanie

Przyczyn kaszlu u starszej osoby może być wiele i nie zawsze udaje się ustalić tę główną.W leczeniu kaszlu stosuje się zarówno metody przyczynowe, jak i objawowe. Osoby starsze, szczególnie te chorujące przewlekle, powinny udać się do lekarza nawet przy niewielkich objawach kaszlowych, ponieważ są znacznie bardziej narażone na powikłania związane z zakażeniami. Zwykle wymagają również poszerzonej diagnostyki, ponieważ szczególnie w tej grupie chorych kaszel często ma podłoże inne niż infekcyjne.

Źródła:

1. H. Batura-Gabryel, Kaszel trudny problem kliniczny, Nowa Medycyna, 2012
2. M. Wiercińska, Kaszel: kaszel mokry i suchy, sposoby na kaszel, kiedy zgłosić się do lekarza? Medycyna praktyczna dla pacjentów, 2022 https://www.mp.pl/pacjent/objawy/70135,kaszel [dostęp: 13.01.2023]
3. A. Dąbrowska, R. Rowiński, Wpływ prozdrowotnej aktywności ruchowej na sprawność funkcjonalną i polepszanie jakości życia seniorów wybrane aspekty, Gerontologia Polska 2009