Padaczka (epilepsja) – przyczyny, objawy, diagnostyka i leczenie

Padaczka to jedna z najczęstszych chorób neurologicznych, która może dotknąć osoby w każdym wieku, wywołując nawracające napady o różnym nasileniu.

Z tego artykułu dowiesz się: 

• jakie są przyczyny i objawy epilepsji,
• jak wygląda diagnostyka i leczenie padaczki,
• jak wygląda pierwsza pomoc przy ataku padaczki.

Co to jest epilepsja i jak często występuje?

Epilepsja to przewlekła choroba ośrodkowego układu nerwowego. W jej przebiegu aktywność mózgu przejawia nieprawidłowe cechy prowadzące do pojawienia się napadów padaczkowych. Należy ona do jednych z najczęstszych chorób układu nerwowego – szacuje się, że choruje na nią do 1% ludzi na całym świecie. Część z nich doświadcza ataku padaczkowego tylko raz w życiu.

Co wywołuje ataki padaczki?

W odpowiedzi na pytanie o to, co wywołuje atak padaczki, można wymienić kilka czynników. Należą do nich m.in. silny stres, zmęczenie, migające światła, głośna muzyka, gorączka, nadużywanie alkoholu, niektóre leki, infekcje czy uraz mózgu.

Rodzaje padaczki

Istnieją różne klasyfikacje padaczki. Jedna z nich podaje 3 rodzaje choroby: 

• Objawową, 
• Kryptogenną, 
• Idiopatyczną. 

Pierwsza z wymienionych to epilepsja o znanej przyczynie (np. wada mózgu). Druga, czyli kryptogenna ma cechy objawowe, ale nie da się ustalić jej czynnika przyczynowego. Z kolei epilepsja idiopatyczna to taka, która może mieć podłoże genetyczne.

Jakie są przyczyny padaczki?

Epilepsja może rozwinąć się u każdego bez względu na płeć i wiek. Bardzo często przyczyna padaczki pozostaje nieznana, choć wymienia się kilka czynników predysponujących do jej rozwoju.

Czy padaczka jest dziedziczna?

Postęp genetyki pozwala na potwierdzenie podłoża genetycznego w przypadku coraz większej liczby padaczek i zespołów padaczkowych. Mocnym dowodem na to jest fakt, że największe ryzyko padaczki (73%) stwierdza się u bliźniąt jednojajowych.

Jakie jest prawdopodobieństwo, że dziecko urodzi się chore, jeśli padaczka została zdiagnozowana u obojga rodziców? Ryzyko nie przekracza 70%. Z kolei, gdy tylko jeden z rodziców choruje na epilepsję, prawdopodobieństwo wystąpienia padaczki u dziecka przekracza ryzyko populacyjne – wynosi 4%, gdy chory jest ojciec i 8%, jeśli epilepsja została stwierdzona u matki.

Warto w tym miejscu wspomnieć, że nie tylko czynniki genetyczne predysponują do rozwoju padaczki. W grupie ryzyka znajdują się również osoby z różnymi chorobami m.in. stwardnieniem rozsianym.

Jakie są objawy padaczki?

Padaczka objawowa kojarzona jest z napadem, podczas którego chory upada na ziemię, a jego ciałem wstrząsają drgawki. Warto wiedzieć, że nie zawsze objawy padaczki wyglądają w ten sposób.

Jak wygląda atak padaczki?

Wyróżnia się różne rodzaje ataków padaczkowych m.in.:

• Proste – aktywność epileptyczna obejmuje cały obszar mózgu. Napad padaczkowy trwa zazwyczaj kilka minut, a chory jest przytomny. Odczuwa mrowienie, napięcie w części ciała i przeżywa niekontrolowane emocje. Mogą pojawić się u niego również neurologiczne zaburzenia smaku, węchu i wzroku,
• Złożone napady częściowe – objawiają się utratą świadomości. Chory nie reaguje na stymulację, ma nieruchome spojrzenie i wykonuje powtarzalne, mimowolne gesty np. szczękanie zębami,
• Uogólnione - dotyczą całego mózgu i dzielą się na niedrgawkowe i drgawkowe. Pierwsze z wymienionych nie są zazwyczaj objawem padaczki u osób starszych – występują przede wszystkim w dzieciństwie, u dzieci w wieku 5-10 lat. Objawiają się utratą kontaktu z otoczeniem, krótkim mruganiem powiekami, ale zachowanym napięciem mięśniowym. Z kolei uogólnione napady toniczno-kloniczne charakteryzują się uogólnionymi drgawkami i zazwyczaj trwają krócej niż 2 minuty,
• Miokloniczne – przejawiają się nagłym potrząsaniem nogami i rękoma – trwa to kilka sekund,
• Atoniczne – zdarza się rzadko. Dochodzi w nim do nagłej utraty napięcia mięśniowego. Chory traci przytomność i upada. Jeśli nie doszło do powikłań po ataku padaczki, po kilku sekundach może wstać i chodzić.

Diagnostyka epilepsji

Epilepsja, która objawia się utratą przytomności i drgawkami (przy czym należy pamiętać, że istnieją różnice między dreszczami a drgawkami) zazwyczaj od razu wzbudza podejrzenia i skłania do wizyty u lekarza. Jednak zaburzenia w funkcjonowaniu ośrodkowego układu nerwowego mogą prowadzić również do padaczki bez drgawek, która bywa trudniejsza w diagnostyce.

Diagnostyka padaczki rozpoczyna się od wywiadu lekarskiego. Następnie lekarz decyduje o konieczności wykonania badań diagnostycznych. W przypadku podejrzenia epilepsji podstawą jest badanie elektroencefalograficzne (EEG) polegające na rejestracji czynności bioelektrycznej mózgu. W niektórych przypadkach jest ono niewystarczające do postawienia diagnozy, dlatego lekarz zleca też inne badania (np. tomografię komputerową).

Sprawdź popularne kategorie

Atak padaczki – co robić? Pierwsza pomoc

Jak powinna wyglądać pierwsza pomoc w czasie padaczki? Przede wszystkim należy mieć świadomość, że nie da się zatrzymać napadu, który już się rozpoczął. Pomoc choremu nie polega na powstrzymywaniu go, unieruchomieniu czy wkładaniu czegoś do ust.

Gdy dojdzie do uogólnionego napadu z drgawkami, należy:

• Usunąć z zasięgu chorego wszystko, co może spowodować obrażenia,
• Poluzować kołnierz lub krawat,
• Po zakończeniu napadu umieścić pod głową chorego poduszkę (ewentualnie złożoną odzież) i delikatnie przewrócić go na bok.

Nie zawsze trzeba wzywać pogotowie ratunkowe. Sytuacje, w których jest to wskazane to:

• Pierwszy atak u danej osoby,
• Napad dłuższy niż 5 minut,
• Nowy kryzys, który pojawił się od razu po pierwszym,
• Wysoka gorączka,
• Brak powrotu stanu świadomości czy oddechu,
• Obrażenia ciała,
• Utrata przytomności, która utrzymuje się kilka minut po napadzie.

Wezwanie pogotowia ratunkowego jest zasadne również wtedy, gdy chory ma cukrzycę lub jest w ciąży.

Leczenie padaczki

Kto leczy chorego na padaczkę? Leczeniem epilepsji zajmuje się lekarz neurolog. Najczęstszą metodą leczenia padaczki jest farmakoterapia, która polega na podawaniu leków przeciwpadaczkowych. Nie leczą one przyczyny choroby, ale zapobiegają wystąpieniu napadów padaczkowych. Wybór leku i dawkowanie zależą głównie od rodzaju padaczki i typów napadów padaczkowych.

W niektórych przypadkach konieczne jest leczenie chirurgiczne, czyli usunięcie fragmentu mózgu, w którym zachodzą nieprawidłowości wywołujące atak. Tego typu metodę leczenia stosuje się, gdy przyczyna choroby stanowi zagrożenie dla życia (np. guz mózgu, naczyniak).

Domowe sposoby łagodzenia padaczki

Jedną z domowych metod na objawy padaczki jest dieta ketogenna, którą szczególnie zaleca się przy epilepsji lekoopornej. Jej głównym założeniem jest maksymalne ograniczenie węglowodanów, co ma na celu szukanie alternatywnych źródeł energii przez organizm. Docelowo energia powinna być pozyskiwana z ciał ketonowych, czyli produktów spalania tłuszczów. Tego typu model żywienia powinien być stosowany pod kontrolą lekarza i dietetyka.

Uzupełnieniem innych metod leczenia może być również suplementacja. W przypadku osób z epilepsją zwraca się uwagę m.in. na właściwości witaminy B12, która jest niezbędna do właściwego funkcjonowania ośrodkowego układu nerwowego i zapobiegania hiperhomocysteinemii. Wskazuje się również na zasadność stosowania innych suplementów m.in. probiotyków, witaminy D, magnezu, kwasów omega-3 czy witaminy D.

Czy padaczka jest niebezpieczna?

Napad padaczkowy może wzbudzać duży niepokój. Jednak, czy epilepsja to choroba, która jest bardzo groźna i stanowi zagrożenie dla życia?

Powikłania po ataku padaczki

Do powikłań padaczki należą:

• Zaburzenia zachowania i nastroju oraz pogorszenie intelektualne,
• Zespoły depresyjne i lękowe,
• Urazy.

W zależności od tego, gdzie dojdzie do ataku, może dojść również do utonięcia lub wypadku samochodowego.

Czy padaczka jest śmiertelna?

Epilepsja sama w sobie nie jest śmiertelna, ale może prowadzić do groźnych powikłań i śmierci np. w wyniku: utonięcia, poważnych urazów ciała, wypadku samochodowego czy samobójstwa. Jedną z przyczyn zgonu jest również nagła śmierć w przebiegu padaczki (SUDEP), której przyczyny pozostają nieznane. Przypuszcza się, że SUDEP może być spowodowana zaburzeniami oddechowymi i sercowymi.

Jak zapobiegać atakom padaczki?

Aby zapobiegać atakom padaczki, ważne jest unikanie czynników wyzwalających i utrzymanie zdrowego stylu życia. Wśród czynników, które wyzwalają napady, wymienia się m.in. brak snu, stres, migające światła, alkohol, nieodpowiednią dietę oraz pomijanie leków przeciwpadaczkowych.

Epilepsja – najczęstsze pytania (FAQ)

Poniżej znajdują się odpowiedzi na jedne z najczęstszych pytań dotyczących epilepsji.

Epilepsja – podsumowanie

Epilepsja to poważne, ale często możliwe do kontrolowania schorzenie neurologiczne. Może objawiać się na różne sposoby - niekoniecznie utratą świadomości i drgawkami. Odpowiednie leczenie nie usuwa jej przyczyny, ale pomaga kontrolować napady padaczkowe i prowadzić normalne życie w wielu przypadkach.

Źródła:

1. https://pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/jak-zyc-z-padaczka, [dostęp: 12.06.2025 r.].
2. https://podyplomie.pl/wiedza/pediatria/669,czy-padaczka-jest-choroba-dziedziczna?srsltid=AfmBOoqcuxHWHhbjeVT9ApXrDA_IcacwW9UvckitxsZFvgXfWD9yOy2M, [dostęp: 12.06.2025 r.].
3. Janiak Sylwia, Kołodziejska Monika, "Nagła nieoczekiwana śmierć w padaczce." Aktualności Neurologiczne 12.1 (2012): 18-21.
4. Gómez-Eguílaz M, Ramón-Trapero JL, Pérez-Martínez L, Blanco JR. Beneficial effects of probiotics as adjuvant treatment in drug-resistant epilepsy: a pilot study. Good Microbes. 2018 Dec 7;9(6):875-881.
5. Bochyńska A, Lipczyńska-Łojkowska W, Gugała-Iwaniuk M, Lechowicz W, Restel M, Graban A, Lipska B, Ryglewicz D. The effect of vitamin B supplementation on homocysteine ​​metabolism and clinical condition of patients with chronic epilepsy treated with carbamazepine and valproic acid. Attack. 2012 May;21(4):276-81.
6. Thijs RD, Surges R, O'Brien TJ, Sander JW. Epilepsy in adults. Lancet. 2019 Feb 16;393(10172):689-701.
7. https://diety.nfz.gov.pl/porady/dieta-w-chorobie/dieta-ketogenna-w-padaczce-lekoopornej, [dostęp: 13.06.2025 r.]
8. https://www.mp.pl/pacjent/neurologia/choroby/146293,padaczka, [dostęp: 13.06.2025 r.]