Stres oksydacyjny – co to jest? Przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie

Czym jest stres oksydacyjny? Stres oksydacyjny oznacza zaburzenie równowagi Twojego organizmu spowodowane zwiększoną ilością wolnych rodników tlenowych. Często ich pojawienie jest związane z niezdrowym stylem życia, którego skutkiem może być rozwój różnych chorób. Najbardziej niebezpieczne są choroby nowotworowe. Dowiedz się, jakie jeszcze są jego przyczyny i jak sobie z nim radzić.

Stres oksydacyjny – co to jest?

Stres oksydacyjny (tlenowy, utleniający) jest zjawiskiem spowodowanym zachwianiem równowagi pomiędzy produkcją wolnych rodników a zdolnościami antyoksydacyjnymi (przeciwutleniającymi) organizmu. Aktywne formy tlenu to naturalne produkty, które powstają podczas każdego Twojego oddechu. Charakteryzują się nieparzystą liczbą elektronów na swojej orbicie, co skutkuje tym, że próbują pozyskać brakujący elektron z innych komórek Twojego organizmu. Doprowadzają to do ich zniszczenia. Wolne rodniki mogą powodować uszkodzenie cząsteczek białek, tłuszczów i DNA, co prowadzi do apoptozy komórki lub jej mutacji.

Przeciwutleniacze (antyoksydanty) posiadają dodatkowy elektron, który oddają wolnym rodnikom tlenowym. Dzięki temu usuwają ich nadmiar i zachowują tym samym równowagę w organizmie. A zatem czym jest stres oksydacyjny? Występuje on, gdy przeciwutleniaczy jest zbyt mało lub nie są one aktywne. Tworzy się nadmiar rodników, które destabilizują komórki i zaburzają pracę organizmu. 

Więcej o tym, czym są wolne rodniki, dowiesz się z artykułu: Antyoksydanty: ochrona skóry mieszczucha!

Stres oksydacyjny a stres – czym się różnią?

Stres oksydacyjny a stres to dwa całkiem różne pojęcia, jednak warto wiedzieć, że są ze sobą powiązane. Przewlekły stres powoduje produkcję prozapalnych cytokin, które odpowiedzialne są za powstawanie stanów zapalnych w organizmie. Ich obecność przekłada się na jego funkcjonowanie i może prowadzić do powstawania stresu oksydacyjnego. Warto również wspomnieć, że stres zwiększa produkcję kortyzolu, czyli tzw. hormonu stresu. Jego nadmiar przyczynia się do uwalniania wolnych rodników tlenowych, a w konsekwencji rozwoju stresu oksydacyjnego.

Stres oksydacyjny – przyczyny

Co powoduje stres oksydacyjny? Przyczyny stresu oksydacyjnego są różne, jednak w dużej mierze wpływ na ich powstawanie ma środowisko. Chodzi tutaj szczególnie o niezdrowy tryb życia: stres, mała ilość snu, palenie tytoniu, nadużywanie alkoholu. Oprócz tego na pojawienie się stresu oksydacyjnego wpływają:

• dieta bogata w tłuszcze i cukry (fast foody, wysoko przetworzona żywność, smażone i wędzone produkty, mocno nawożone owoce i warzywa, słodycze),
• zanieczyszczone środowisko (smog, dym tytoniowy),
• kontakt z metalami ciężkimi: ołowiem, kadmem i rtęcią,
• nadmierny wysiłek fizyczny (sport wyczynowy),
• nadmierna ekspozycja na promieniowanie UV (intensywne opalanie się)
• zażywanie niektórych leków (antydepresyjnych, antykoncepcyjnych, sterydów)
• wiek (w miarę starzenia się organizmu spadają możliwości obronne przed wolnymi rodnikami).

Stres oksydacyjny – objawy

Jakie są objawy stresu oksydacyjnego? Stres oksydacyjny nie powoduje typowych objawów i nie istnieją odpowiednie badania, które pozwolą go zdiagnozować. Pamiętaj, że nie jest to żadna jednostka chorobowa, a stan. To, co powinno Cię zaniepokoić, to : 

• Bóle głowy, 
• Wysypka skórna, 
• Problemy z trawieniem, 
• Ogólne osłabienie,
• Bóle mięśni i stawów,
• Częste choroby i infekcje,
• Problemy z koncentracją i zaburzenia pamięci,
• Stany zapalne,
• Trudno gojące się rany i uszkodzenia skóry.

Konsekwencje stresu oksydacyjnego są również widoczne na skórze. Przyspiesza on procesy starzenia, pojawiają się zmarszczki i bruzdy. Twarz zaczyna tracić swoją jędrność i elastyczność. Można zaobserwować utratę owalu. Skóra staje się bardziej szorstka, przesuszona i matowa.

Stres oksydacyjny a ryzyko chorób

Tworzenie się wolnych rodników jest fizjologicznym procesem Twojego organizmu. Pożądanym stanem jest zachowanie prawidłowej równowagi między reaktywnymi formami tlenu a przeciwutleniaczami. Kiedy jednak wolnych rodników jest więcej, mogą one uszkadzać białka, lipidy i DNA. Może to prowadzić do rozwoju różnych chorób jak:

• przedwczesne starzenie się skóry na skutek niszczenia włókien kolagenowych w skórze,
• miażdżyca i inne choroby układu krwionośnego (zawał serca, udar mózgu, choroba wieńcowa), na skutek uszkadzania przez wolne rodniki ściany naczyń krwionośnych oraz utleniania lipidów i odkładania się w ścianach tętnic tłuszczu,
• choroby neurodegeneracyjne (choroba Alzheimera, choroba Parkinsona), gdyż komórki nerwowe są szczególnie wrażliwe na działanie wolnych rodników,
• problemy z płodnością u mężczyzn poprzez pogorszenie jakości nasienia, oraz u kobiet zaburzenia cyklu miesiączkowego. Wolne rodniki mogą zaostrzać również endometriozę oraz zespół policystycznych jajników,
• rozwój chorób nowotworowych, poprzez uszkodzenie materiału genetycznego DNA komórek. Szczególnie chodzi tutaj o czerniaka skóry, związanego z nadmierną ekspozycją na promieniowanie UV.

Kawa a stres oksydacyjny – czy mają na siebie wpływ?

Kawa jest jednym z bardziej kontrowersyjnych napojów. Również dla stresu oksydacyjnego nie pozostaje obojętna. Warto wspomnieć, że kawa jest doskonałym źródłem polifenoli, czyli związków o dobroczynnym wpływie na organizm. Spożywanie jej umiarkowanych ilości (3-5 filiżanek dziennie) może zmniejszyć stres oksydacyjny w organizmie. 

Stres oksydacyjny – badanie krwi. Jak rozpoznać?

Stres oksydacyjny może się objawiać na wiele różnych sposobów, przez co ciężko jednoznacznie go zdiagnozować. Niemniej jednak wpływa on na samopoczucie i zdrowie. Tak jak wcześniej wspomniano, nie istnieje konkretne badanie, które pozwoli ustalić poziom stresu oksydacyjnego w organizmie. 

• Bardzo ważne jest kompleksowe spojrzenie na wiele badań krwi. Poza morfologią krwi, CRP i OB, warto również wykonać oznaczenie stężenia glutationu, czyli przeciwutleniacza znajdującego się w ludzkich komórkach. Niskie stężenie może wskazywać na zwiększoną ilość stresu oksydacyjnego w organizmie. 
• Pamiętaj jednak, aby interpretację wyników pozostawić lekarzowi, który do postawienia ostatecznej diagnozy uwzględni dużo więcej parametrów.

Sprawdź popularne kategorie

Stresu oksydacyjny – jak leczyć?

Jak obniżyć stres oksydacyjny? Nie da się całkowicie uniknąć kontaktu z wolnymi rodnikami. Możesz jedynie zminimalizować wpływ stresu oksydacyjnego na Twój organizm. Co na stres oksydacyjny? Chodzi tutaj szczególnie o zwiększenie poziomu przeciwutleniaczy. Naturalnie wytwarzanym przeciwutleniaczem jest glutation, który magazynuje się w wątrobie. Duży wpływ ma również unikanie zanieczyszczeń w powietrzu, rezygnacja z palenia papierosów czy ograniczenie ekspozycji na promienie UV. 

Stres oksydacyjny – dieta. Co jeść na stres oksydacyjny?

Jedną z metod zapobiegania stresowi oksydacyjnemu jest odpowiednia dieta i zdrowy styl życia. Najistotniejsze są produkty bogate w witaminy A, C i E, selen, cynk, oraz zawierające flawonoidy i karotenoidy (astaksantyna, β-karoten, likopen i luteina). Bogatym źródłem przeciwutleniaczy są warzywa i owoce o intensywnej barwie. Są to m.in. jagody, borówki, wiśnie, śliwki, winogrona, owoce cytrusowe, maliny, marchew, pomidory, brokuły, czerwona papryka, oliwki, rośliny strączkowe, cebula oraz czosnek. Bogate w antyoksydanty są również ryby, orzechy, zielona herbata, owoce morza, oleje roślinne, gorzka czekolada, cynamon. Warto je wprowadzić do swojej diety, a ograniczyć lub całkowicie wyeliminować fast foody, przetworzoną żywność czy cukier.

Stres oksydacyjny – suplementy

Jak zmniejszyć stres oksydacyjny? Poza zbilansowaną dietą i zdrowym stylem życia, w zwalczaniu stresu oksydacyjnego możesz wspomóc się odpowiednią suplementacją. Antyoksydanty w tabletkach dostępne są w aptekach bez recepty. Oprócz witamin A, C i E, zawierają selen, cynk i koenzym Q10.

Witamina A

Witamina A to jedna z ważniejszych witamin. Reguluje ona wzrost komórek skóry i błon śluzowych oraz zmniejsza oznaki starzenia się. Ilość witaminy A w skórze spada podczas promieniowania słonecznego. Do jej prekursorów należą dostarczane z pożywienia karotenoidy. Chronią one lipidy i DNA komórek przed działaniem wolnych rodników oraz stymulują procesy naprawcze. W aptekach znajdziesz suplementy diety z witaminą A, zwykle w formie kapsułek, choć istnieją także pod postacią kropel. Stosuj je zgodnie z informacjami zawartymi w ulotce.

Witamina C

Witamina C (kwas L-askorbinowy) jest rozpuszczalna w wodzie, a jej niedobór jest bardzo rzadki i wywołuje szkorbut. Neutralizuje wolne rodniki tlenowe i bierze udział w syntezie kolagenu. Większość witaminy C w diecie dostarczają warzywa i owoce cytrusowe, szczególnie natka pietruszki.

Witamina E

Witamina E, jako rozpuszczalna w tłuszczach, należy do grupy związków pochodnych α-tokoferolu. Jest silnym antyoksydantem, dzięki czemu naturalnie radzi sobie z wolnymi rodnikami tlenowymi. Witamina E pozytywnie wpływa na układ sercowo-naczyniowy, nerwowy i rozrodczy. Hamuje odkładanie się blaszki miażdżycowej, reguluje poziom cholesterolu we krwi oraz chroni organizm przed szybszą degeneracją. Można ją znaleźć w wielu produktach, w szczególności olejach roślinnych, rybach, orzechach i awokado. 

Ma duże znaczenie w kosmetologii, gdyż opóźnia proces powstawania zmarszczek, redukuje suchość, poprzez umiejętność wiązania wody w naskórku. Razem z witaminą A jest stosowana w trądziku pospolitym i egzemie. Dostępne są tabletki z witaminą E, a także suplementy diety postaci miękkich kapsułek i kropli.

Jeśli rozważasz stosowanie suplementów, najpierw skonsultuj się z lekarzem. Wysokie dawki antyoksydantów mogą być szkodliwe i wchodzić w interakcję z innymi lekami.

Zioła na stres oksydacyjny – jakie wybrać?

Zioła na stres oksydacyjny mają za zadanie chronić organizm przed jego skutkami. Większość z nich pewnie znasz, ponieważ są często stosowane w kuchni. Do walki z wolnymi rodnikami tlenowymi sprawdzą się:

• Kurkuma,
• Rozmaryn,
• Goździki,
• Cynamon,
• Curry,
• Imbir,
• Tymianek,
• Pieprz cayenne,
• Majeranek,
• Kwiat czarnego bzu.

Nie tylko chronią one organizm, ale również poprawiają jego odporność, redukują stres czy podnoszą witalność. Możesz również zastosować zioła, które pomogą obniżyć codzienny niepokój i stres. Należą do nich ashwaghanda, która jest popularnym adaptogenem.

Stres oksydacyjny – jak uniknąć? Działanie prewencyjne

Oksydacyjny stres powstaje, gdy dochodzi do zaburzenia równowagi pomiędzy ilością wolnych rodników a przeciwutleniaczy. Skutkiem takiego stanu jest uszkodzenie komórek Twojego organizmu i ryzyko rozwoju szeregu chorób, z czego najgroźniejsze są nowotwory. Ponadto nasz organizm starzeje się szybciej i spowalniają się jego procesy obronne, co bez problemu zauważysz na skórze. Możesz temu zapobiec poprzez wprowadzenie pewnych zmian w stylu życia. Zdrowa i zbilansowana dieta bogata w naturalne antyoksydanty, umiarkowana aktywność fizyczna i rezygnacja z używek minimalizuje tworzenie się wolnych rodników.

Dodatkowo, aby uchronić się przed stresem oksydacyjnym, regularnie ćwicz, rzuć palenie, unikaj wdychania dymu tytoniowego, ogranicz spożywanie alkoholu, stosuj kremy z filtrem podczas ekspozycji na promieniowanie słoneczne. Ważna jest także redukcja stresu i odpowiedni sen. Przeczytaj, czym są zaburzenia snu: jak ich uniknąć i w końcu się wyspać?

Podsumowanie

Twoje codzienne wybory i tryb życia mają ogromny wpływ na to, czy stres oksydacyjny wywoła niekorzystne zmiany w Twoim organizmie. Bardzo ważne jest holistyczne podejście polegające na połączeniu odpowiedniej diety, snu, suplementacji i rezygnacji z używek. To wszystko pozwoli Ci dłużej cieszyć się witalnością, energią i młodszą skórą.

Źródła:

1. Noszczyk M., Kosmetologia pielęgnacyjna i lekarska, Wydawnictwo PZWL, Warszawa 2019.
2. Birben, E., Sahiner, U. M., Sackesen, C., Erzurum, S., & Kalayci, O. (2012). Oxidative stress and antioxidant defense. World Allergy Organization Journal, 5(1), s. 9–19.
3. Valko, M., Leibfritz, D., Moncol, J., Cronin, M. T., Mazur, M., & Telser, J. (2007). Free radicals and antioxidants in normal physiological functions and human disease. The International Journal of Biochemistry & Cell Biology, 39(1), s. 44-84.