Rola magnezu w organizmie – jakie ma działanie oraz na co pomaga?

Magnez jest jednym z najważniejszych składników mineralnych niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu. Jego źródłem jest pożywienie, jednak szacunkowe dane wskazują, że ponad 90% mężczyzn i niemal 70% kobiet spożywa zbyt ilość tego pierwiastka. Za co odpowiada magnez w organizmie?Kiedy jest wskazany i co daje jego suplementacja? Sprawdź!

Magnez w organizmie – właściwości

Magnez jest makroelementem, który jest dostarczany organizmowi wraz z pożywieniem. Dobowe zapotrzebowanie na magnez wynosi około 350 mg (dla człowieka ważącego ok. 70 kg). Podaż powinna zwiększać się wraz ze wzrostem masy ciała, wysiłkiem fizycznym i psychicznym, a także przy nadużywaniu alkoholu i w stresie. Magnez w ciąży i podczas karmienia piersią również powinien być dostarczany organizmowi w zwiększonej ilości.

• Główne naturalne źródła magnezu to m.in. zielone warzywa liściaste, woda pitna, orzechy i rośliny strączkowe. Pierwiastek wchłania się w jelicie cienkim – przyswaja się zwykle około 30% magnezu dostarczanego wraz z dietą. Ponad połowa zapasów magnezu znajduje się w kościach, a pozostała jego część w tkankach miękkich i we krwi.
• W organizmie magnez działa antagonistycznie do wapnia, co oznacza, że niedobór lub nadmiar jednego z pierwiastków wpływa na funkcjonowanie drugiego. Funkcja magnezu jest też ściśle powiązana z aktywnością potasu i sodu.
• Ocena poziomu magnezu opiera się na badaniu krwi. Norma wynosi 0,8–1,0 mmol/l, ale te wartości mogą być różne w poszczególnych laboratoriach, dlatego zawsze zależy zapoznawać się z podanym obok wyniku zakresem referencyjnym (prawidłowym).

Rola magnezu w organizmie człowieka

Za co odpowiada magnez? Pierwiastek odgrywa ważną rolę w ponad 300 reakcjach związanych z metabolizmem.Jest kofaktorem, co oznacza, że przyspiesza czas trwania niektórych zachodzących w organizmie reakcji. Jego obecność jest niezbędna do transportu potasu i wapnia przez błony komórkowe. Wpływa także m.in. na kurczliwość mięśni, pobudliwość nerwową, uwalnianie neuroprzekaźników, pracę serca i napięcie naczyń krwionośnych. Poniżej przybliżymy niektóre z przykładów tego, na co wpływa magnez.

Magnez a układ nerwowy

Magnez jest obecny w połączeniach nerwowych. Badania wiążą niedobór magnezu ze schorzeniami, takimi jak skurcz naczyń mózgowych, udar czy migrena. Magnez działa wyciszająco na układ nerwowy – zmniejsza jego pobudliwość. Działa także przeciwdrgawkowo – siarczan magnezu jest stosowany w leczeniu stanu przedrzucawkowego i rzucawki u kobiet ciężarnych.

Magnez a mięśnie

Magnez jest obecny w połączeniach nerwowo-mięśniowych i bierze udział w regulacji pobudliwości mięśniowej, działając antagonistycznie do wapnia. Magnez odpowiada za rozluźnienie mięśni, a wapń za ich skurcz. Objawy niedoboru magnezu to m.in. drżenia i skurcze mięśni oraz tężyczka.

Magnez a układ sercowo-naczyniowy

Magnez bierze udział w kontroli ciśnienia tętniczego krwi, a jego niedobór może być powiązany z rozwojem nadciśnienia tętniczego. Wykazuje działanie wazodylatacyjne, czyli rozkurczowe, na komórki mięśniowe naczyń. Niedobór magnezu może zwiększać aktywność komórek wapnia w naczyniach krwionośnych, wzmagać ich napięcie i prowadzić do zwiększonego ciśnienia krwi.

Wpływ magnezu na serce to przede wszystkim kontrola w węźle przedsionkowo-komorowym, czyli w strukturze, przez którą przechodzi impuls elektryczny do skurczu komór serca. Niedobór magnezu może prowadzić do wzrostu pobudliwości mięśnia sercowego i groźnych dla zdrowia i życia arytmii.

Magnez a stres

Wykazano, że przewlekły stres i magnez występują na zasadzie błędnego koła. Niedobór magnezu zwiększa podatność organizmu na stres (zarówno fizyczny, jak i psychiczny). Jednocześnie przewlekły stres zwiększa zapotrzebowanie na magnez i jego wykorzystywanie, prowadząc do zwiększających się deficytów tego minerału. Suplementacja magnezu na stres może mieć pozytywny wpływ na funkcjonowanie organizmu.

Magnez a choroby metaboliczne

Przewlekły niedobór magnezu może mieć udział w patogenezie zaburzeń gospodarki lipidowej, insulinooporności, cukrzycy typu II oraz zespołu metabolicznego. Magnez bierze udział w kontroli poziomu glukozy we krwi, a jego niedobór wiąże się z podwyższoną glikemią.

Na co pomaga magnez? Wskazania do suplementacji magnezu

Głównym wskazaniem do przyjmowania preparatów z magnezem oraz do modyfikacji diety na taką, która będzie bardziej bogata w źródła magnezu, jest stwierdzenie hipomagnezemii. Hipomagnezemia jest stanem, w którym stężenie magnezu we krwi jest mniejsze niż zakres referencyjny dla tego pierwiastka w danym laboratorium.

Jakie objawy i stany mogą wskazywać na niedobór magnezu i konieczność konsultacji lekarskiej?

• Bóle mięśniowe,
• Drżenie mięśni,
• Bóle głowy,
• Wzmożona pobudliwość nerwowa i drażliwość,
• Zaburzenia snu,
• Kołatania serca, uczucie „bicia serca”,
• Nadciśnienie tętnicze,
• Nieprawidłowości w badaniu EKG.

Przed rozpoczęciem suplementacji magnezem należy ocenić dokładne wskazania i przeciwwskazania. Istnieje wiele rodzajów magnezu zawartych w aptecznych preparatach. Różnią się one zawartością substancji pomocniczych.

Czy można podawać magnez dla dzieci na nadpobudliwość? Takie postępowanie również powinno być uzgodnione z lekarzem. Zwiększona pobudliwość i nerwowość u dzieci (ale także u dorosłych) może być związana nie tylko z niedoborem minerałów, ale także z chorobami psychicznymi, neurologicznymi i infekcyjnymi. Suplementacja magnezu w tych przypadkach, bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem, może prowadzić do opóźnienia właściwej diagnozy i wprowadzenia celowanego leczenia.

Podsumowanie

To, na co wpływa magnez i co daje jego suplementacja, jest wciąż szeroko badane. Niewątpliwie warto zadbać o właściwą zawartość magnezu w pożywieniu. Sposobem na to jest zachowanie różnorodnej diety. Jeśli pojawią się u Ciebie jakiekolwiek objawy mogące sugerować niedobory makro- i mikroelementów, zgłoś się na wizytę do lekarza pierwszego kontaktu, który zaplanuje dopasowaną do Ciebie diagnostykę.

Źródła:

1. Jędrzejczyk M., Mastalerz-Migas A., i in., Stosowanie preparatów magnezu w praktyce lekarza rodzinnego, Lekarz POZ, 2021
2. Szczeklik A. (red.), Interna Szczeklika, Medycyna Praktyczna, Kraków, 2024
3. Magnesium, https://ods.od.nih.gov/factsheets/Magnesium-HealthProfessional/, [dostęp: 30.03.2025 r.]
4. Bańkowski E. (red.), Biochemia, wyd. IV, rozdz. 28, Witaminy, Edra Urban & Partner, Wrocław, 2020
5. Allen M.J., Sharma S., Magnesium, StatPearls Publishing LLC, 2025, https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK519036/, [dostęp: 30.03.2025 r.]